IJsverwachting voor Vlaanderen

Er komt wat beweging in de kaarten. Vanaf de tweede helft van volgende week verschijnen er wat andere oplossingen op de verwachtingskaarten dan een strakke westcirculatie. Dat vertaalt zich in een toenemende spreiding in de ensembles vanaf donderdag. Op de heel lange termijn laten een tweetal (van de twintig) leden van GFS1112 de temperatuur op 850 hPa (ongeveer 1500 meter hoogte) boven ons land dalen tot -15°C. Voor zover ik mij kan herinneren is dat de eerste keer deze winter. Voorlopig alleen iets om in het achterhoofd te houden, maar meteen ook een bewijs dat het onzinnig is om nu al de winter definitief af te schrijven.

Ook opvallend is het ensemblegemiddelde van deze GFS-run op het einde van de verwachtingsperiode. Aangezien dat de neiging heeft om naar de klimatologische normaal toe te groeien, verwacht je daarop een westelijke stroming te zien. Het gemiddelde voor de allerlaatste dag toont echter een geblokkeerd patroon met bij ons een continentale stroming (zie kaart hieronder). Opnieuw verre van een garantie dat er kouder weer op komst is, maar wel opvallend genoeg om hier eens te vermelden.

 Tot en met woensdag is de verwachting nog eensgezind. Dit weekend wordt het tijdelijk wat droger en minder zacht dan de voorbij dagen, met maxima tot +7° en minima iets boven nul. Maandag wordt het weer wat zachter en van dinsdag neemt de kans op regen van betekenis weer toe. Vanaf donderdag is de verwachting onzeker. De kans op winters weer is voorlopig nog erg klein, maar misschien wordt er wel stilaan gewerkt aan een wat koudere periode tegen het einde van de maand. Dat zal de volgende dagen duidelijk moeten worden.

Bron kaart: www.meteociel.fr 

De EPS-pluim is vanavond weer eensgezind anti-winters. Is er een kans dat ze onverwachts toch omslaat en plots veel meer kans op winterweer laat zien? Ja, die kans is misschien niet zo groot, maar ze is altijd aanwezig. Ik leg met een vereenvoudigd voorbeeld uit hoe dat kan.

Veronderstel het volgende. Ik heb vijf stoffen zakjes met daarin telkens 20 knikkers. In vier zakjes zitten telkens 1 witte en 19 zwarte knikkers. In één zakje zitten 10 zwarte en 10 witte knikkers. Er zijn dus in totaal 86 zwarte en 14 witte knikkers. Om 14 uur 's middags besluit ik dat ik om 15 uur een willekeurig zakje zal nemen. Om 16 uur zal ik uit dat bewuste zakje dan 1 knikker nemen. Hoe ziet de "pluimverwachting" er op de verschillende tijdstippen uit voor het feit dat ik uiteindelijk een witte of een zwarte knikker zal loten?

Om 14 uur heb ik nog 86 procent kans dat ik om 16 uur een zwarte knikker zal nemen en 14 procent kans dat ik een witte knikker zal nemen. De "pluim" ziet er op dat moment erg "anti-wit" uit, de zwarte lijntjes zijn ruim in de meerderheid. Om 14.59 uur ziet de pluim er nog altijd hetzelfde uit, want de uitgangssituatie is onveranderd: er is nog geen beslissing gevallen in de keuze van het zakje.

Als ik om 15 uur een zakje knikkers neem, dan verandert de uitgangssituatie wel. De kans is groot (80 procent) dat ik een zakje neem met 1 witte en 19 zwarte knikkers. In dat geval verandert de "pluim" om 15 uur niet drastisch. Ze is nog altijd anti-wit. De zwarte lijntjes zijn alleen nog iets talrijker ten opzichte van de witte. Al bij al een weinig opvallende evolutie.
Maar als ik om 15 uur er het zakje met de 10 witte en 10 zwarte knikkers uitkies, zal de "pluim" er plots een stuk witter uitzien, met eensklaps evenveel witte als zwarte lijntjes. Die nieuwe pluim is daarbij even correct als de anti-witte pluim van 2 minuten eerder. Ze geven allebei de objectieve kans weer op een witte knikker vanuit een welbepaalde, maar inmiddels geëvouleerde situatie.

Vervang in het bovenstaande voorbeeld de witte knikkers door winterse oplossingen en de zwarte knikkers door zachte oplossingen in het EPS. Uiteraard ligt het in de weerkunde veel complexer dan in dit vereenvoudigde voorbeeld, maar het principe blijft hetzelfde.

Er kan een mogelijk "omslagpunt" ontstaan in de verwachtingskaarten. Dan kan de pluim plots omslaan omdat er voor een bepaald "zakje knikkers" (luchtdrukverdeling) zal worden gekozen. Dan maar hopen voor de winterliefhebber dat het het juiste zakje is. 

Zoals ik hier al eerder heb geschreven: een vervelend gevolg van de huidige westcirculatie, is dat onze "brongebieden" voor winterkou opwarmen. Dat is goed te zien op de onderstaande kaarten.

De bovenste van de drie kaarten toont de gemiddelde temperatuur voor de eerstkomende week. De lichtblauwe kleur is niet de vorstgrens overdag, maar wel het gebied waar de gemiddelde temperatuur over deze periode tussen 0° en -5° ligt. Ter vergelijking: tijdens het afgelopen inversie-wintertje rond half december, zou Vlaanderen op dit kaartje lichtblauw gekleurd zijn. Nu zien we dat dit gebied is opgeschoven tot in Rusland.

Het middelste kaartje toont de gemiddelde verwachte temperatuur voor de week daarna. Aangezien dit kaartje gebaseerd is op de operationele berekening van één enkele GFS-run (in dit geval GFS0812), is het met een korreltje zout te nemen. Als die verwachting zou uitkomen, zien we de winter nog verder naar het oosten wegtrekken.

Het onderste kaartje slaat opnieuw op de eerste week en toont duidelijk het probleem voor de winterliefhebber. In de rode gebieden is het te warm voor de tijd van het jaar, in de blauwe te koud. Hoe feller de kleur, hoe groter de afwijking. De meest rode gebieden zijn precies die regio's waar tijdens felle vorstperiodes de aangevoerde lucht vandaan moet komen: Scandinavië en Noordwest-Rusland. Dat zit voorlopig dus niet goed. Kouder dan normaal is het vooral in Turkije en rond de Kaspische Zee.

Er moet dus structureel heel wat veranderen om de winter tot bij ons te krijgen. Het is uitkijken naar de eerste aanwijzingen dat dit ook zou gebeuren. Voorlopig zijn die er nog niet, maar de winter is nog lang.

Bron: wxmaps.com 

Er is de komende tien dagen geen ontkomen aan de westcirculatie. Tussen het hogedrukgebied van de Azoren en depressies op de noordelijke Atlantische Oceaan, wordt onophoudelijk zachte oceaanlucht naar onze streken gestuurd. Meestal gaat het om maritiem polaire lucht. Anders dan de naam laat vermoeden, komt deze luchtmassa niet van de noordpool, maar van het gebied op de Atlantische Oceaan tussen 40° noorderbreedte (dus zuidelijker dan België!) en de poolcirkel. Meteen weten we welke temperaturen we de hele periode mogen verwachten: vrij zacht, maar geen uitzonderlijk hoge temperaturen voor de tijd van het jaar. Voor dat laatste hebben we een strakke zuidelijke stroming nodig waarbij maritiem tropische lucht wordt aangevoerd. Die is afkomstig uit het gebied ten zuiden van de veertigste breedtegraad.

Donderdag en vrijdag lijken de zachtste dagen te gaan worden, met maxima tot een graad of tien. Het waait dan ook hard en vooral op vrijdag valt een hele plens regen. De dagen daarna daalt de temperatuur tot iets boven de 5 graden  overdag en iets onder de 5 graden 's nachts. De kans op nachtvorst is klein. Het vrij zachte en wisselvallige weer lijkt ook aan te houden op zijn minst tot en met het weekend van 20 januari. De winter is te ver weggedrongen om onverwachts toe te slaan.

De minuscule kans voor de winter die er gisteren nog even leek te zijn, is alweer deskundig van de verwachtingskaarten geveegd. Er is niet één model dat nog zinspeelt op winterse ontwikkelingen de komende tien dagen. Volgens de vijftiendaagse EPS-verwachting van ECMWF0512 is er zo'n 5 (vijf) procent kans op winterweer tegen het einde van de verwachtingsperiode. Dat betekent nog niet dat we meteen de hele winter moeten afschrijven, maar ondertussen gaat een groot deel van de mooie wintermaand januari verloren voor de winterliefhebber. Vanaf de tweede helft van januari wint de zon sterk aan kracht, zodat de kans op een stevig inversie-wintertje, zoals dat van vlak voor Kerstmis, snel kleiner wordt.

Ook zorgwekkend de komende tien dagen, is dat depressies de zachte lucht tot ver in Europa blazen. We moeten dus voorlopig er niet te veel op rekenen dat zuidelijk doortrekkende depressies ons op slag winterweer kunnen brengen, zoals bijvoorbeeld op Oudejaarsdag 1978. Daarvoor is een koude-reservoir vlak in de buurt noodzakelijk en dat is er momenteel niet. De winter zal volledig opnieuw moeten beginnen, maar lijkt dat voorlopig nog niet van plan.

Op de heel korte termijn kan het noorden van Nederland overmorgen maandag misschien tijdelijk wat sneeuw verwachten, bij de doortocht van een depressie waarvan de kern volgens een aantal modellen over Nederland zou trekken. Voor Vlaanderen is sneeuw zo goed als uitgesloten. Er zou wel een flinke wind kunnen komen te staan. GFS en Hirlam sluiten stormweer boven de Lage Landen op maandag niet uit. Bij die modellen blijft de kern van de depressie te noorden van Nederland. In dat geval sneeuwt het ook daar niet.

Een eerste blik op de weerkaarten deze middag na een weekje vakantie, was vrij ontluisterend.  Geen enkele operationele berekening liet ruimte voor een winterse ontwikkeling en de ensembles van deze ochtend waren ronduit bedroevend. De tekst voor deze eerste ijsverwachting-bijdrage van 2008 begon zich al te vormen: in de verste verte geen winter in zicht.

Opnieuw blijkt een momentopname altijd gevaarlijk. De operationele berekening van ECMWF0412 laat op termijn wel degelijk ruimte voor een winterse ontwikkeling. Daarvoor moeten we eerst misschien de huidige situatie beschrijven: een krachtig hogedrukgebied, met vandaag een kerndruk van 1060 hPa (!)  ligt boven noord-west Rusland. Depressies kunnen doordringen tot boven West-Europa, maar lopen zich dan te pletter tegen dit bastion. In die situatie lijkt weinig verandering te komen tot en met dinsdag. Vanaf de termijn van +120 uur begint dit hogedrukgebied te verzwakken en zich terug te trekken naar het oosten. Depressies kunnen dieper Europa intrekken, maar tegelijk verschijnt (volgens ECMWF0412) een nieuwe speler op de kaart: een hogedrukgebied ten noordoosten van Spitsbergen. Dat verplaatst zich tegen het volgend weekend naar de omgeving van Scandinavië en nog later zelfs richting Groenland. Daardoor zou de stroming bij ons weer continentaal worden. Toch wordt het niet meteen koud, want de eerder genoemde depressies hebben eerst zachte lucht heel Europa ingeblazen. Maar als die synoptische situatie lang genoeg zou aanhouden, wordt het uiteindelijk vanzelf koud.

Dit alles leidt tot de conclusie dat de situatie misschien iets minder hopeloos is dan je op het eerste gezicht zou verwachten. "Iets minder hopeloos", want de EPS-pluim van de 2 meter-temperatuur ziet er allesbehalve koud uit en van de 20 leden van het ensemble van het Amerikaanse GFS-model is er niet één dat de visie van de operationele ECMWF0412-berekening steunt. Ook de operationele ECMWF0400-run verschilt dag en nacht van zijn opvolger 12 uur later. De kans op een winterse episode de komende tien dagen blijft dus tot nader order heel erg klein.

Een paar beelden ter illustratie. De operiationele EC0400 zag nog nergens winterse ontwikkelingen. Volgende zondag staat er een stevige zuidwestelijke stroming boven ons land.

 Twaalf uur later berekent ECMWF0412 een heel andere situatie voor diezelfde zondag. Waar in de vorige run nog een depressie lag in de buurt van Scandinavië, ligt nu een krachtig hogedrukgebied. In onze omgeving is de stroming daardoor continentaal, zonder dat het al echt koud wordt. Maar deze kaart bied (in tegenstelling tot de kaart hierboven) wel perspectieven op winterweer. Een optie die overigens weinig bijval krijgt in de ensembles (zie helemaal onderaan).

Waarschijnlijk wordt het vanaf maandag tijdelijk weer wat kouder. Een echt diepwinterse periode zit er niet aan te komen. Dat is de conclusie na een rondje "weermodellen kijken" deze avond. De uitgangssituatie was veelbelovend, maar het uiteindelijke resultaat ziet er vrij pover uit.

De blokkade die zich komend weekend begint te vormen, vestigt zich te ver naar het oosten en zakt snel weg naar het zuiden. Daarna komt opnieuw een stevige westelijke stroming op gang die de winter duizenden kilometers ver naar het oosten blaast. Toegegeven: er is nog enige onzekerheid, maar de grote lijnen zijn stilaan wel duidelijk. Over de vorming van de blokkade zelf heerst nog enige onzekerheid, maar over de afloop bestaat in de ensembles wél een grote eensgezindheid. Zowel bij GFS27 als bij ECMWF27 zien we geen enkel scenario dat de winter voor lange tijd in het zadel houdt.

Wat kunnen we dan wel verwachten? Tot en met zondag grijs, winderig en vrij zacht weer, met af en toe wat lichte regen. Vanaf de nacht van zondag op maandag kans op wat lichte vorst tijdens de nacht en droger. Maxima op maandag nog rond een graad of 5, vanaf dinsdag wat lager. De rest van de week 's nachts meest lichte vorst, een kleine kans op matige vorst. Wellicht kan zich opnieuw wat ijs vormen, maar het ziet er niet naar uit dat de ijsvloer dik genoeg wordt voor wat schaatsvertier. Het blijft meest droog. Vanaf volgend weekend een grote kans op oplopende temperaturen, met eventueel wat winterse neerslag in de overgang van het relatief koude naar het zachtere weer. Al bij al een wat mindere versie van de vorige winterse periode.

Er blijft nog wat onzekerheid: er is zo'n twintig procent kans dat van dit licht winterse intermezzo vanaf maandag helemaal niets in huis komt. De kans dat de winterse periode toch feller uitpakt dan voorzien, lijkt heel klein.

De ijsverwachting knijpt er een weekje tussenuit voor vakantie. De volgende bijdrage verschijnt op vrijdag 4 januari. Misschien liggen de winterse kaarten er dan een stukje beter voor, of is het onverwachts toch kouder geworden dan voorzien. Ik ben benieuwd!