14-12-06

Kans op inversiekou

Wat een paar dagen geleden al door een twintig procent van de leden van het EPS werd berekend, krijgt nu meer en meer bijval: er is volgende week een gerede kans op wat inversiekoude.

Een hogedrukgebied trekt vanover de Atlantische Oceaan oostwaarts en vestigt zich uiteindelijk boven West-Europa. De kern komt daarbij vlak bij ons in de buurt te liggen. Het zal de meteorologen in de weerkamers van de diverse weerinstituten en -bureaus wat nerveus maken. Grootschalig is de situatie zo klaar als een klontje, maar kleine details kunnen een totaal ander weerbeeld opleveren. Details die soms moeilijk en in laatste instantie in te schatten zijn.

Het komt er op neer dat de atmosfeer boven ons hoofd onder de hogedrukkern volledig tot rust komt. In de winter wil dat zeggen dat de lucht aan de grond begint af te koelen. Er wordt geen kou naar ons getransporteerd, de kou ontstaat ter plaatse.

De nachten worden in elk geval koeler. En dan hangt het er van af. Ligt de as van het hogedrukgebied ten noorden van ons, dan stroomt er droge, continentale lucht naar ons. 's Nachts vriest het licht, overdag is het zonnig en stijgt het kwik tot een graad of 5. Onder perfecte uitstralingscondities is zelfs matige vorst niet geheel uit te sluiten.

Komt de as van het hogedrukgebied ten zuiden van ons te liggen, dan sijpelt er vochtige lucht vanover de Noordzee binnen. Gebeurt dat 's nachts, dan kan er (aanvriezende) mist ontstaan. In december heeft de zon het moeilijk om de mistlaag overdag weer af te breken. Het kwik kan dan rond het vriespunt blijven steken. Meer nog: een ijsdag is dan niet volledig uit te sluiten. Bij mist of laaghangende bewolking zal het de volgende nacht niet zo sterk meer afkoelen. Het verschil tussen de minima en maxima is dan klein. 's Nachts vriest het hooguit licht.

Een goede verstaander begrijpt het al: voor schaatsers is deze situatie niet optimaal. Blijft het helder, dan vriest het 's nachts wel flink, maar warmt het overdag te sterk op en kan er geen solide ijsvloer ontstaan. Blijft het overdag vriezen in een mistveld, dan koelt het 's nachts niet voldoende af. Meer nog: aangezien er nog geen kou in de grond zit, begint die bij mist en lage bewolking warmte af te geven, die niet kan worden afgevoerd. Je krijgt dan het merkwaardige feit dat het wel vriest op waarnemingshoogte (1,5 meter), maar niet aan de grond.

Of het volgende week al dan niet gaat vriezen, is nog niet met zekerheid te zeggen. Dat hangt te veel af van details, zoals hierboven uitgelegd. Maar de kans is groot dat we eindelijk van de absurd hoge temperaturen verlost zijn en dat de nulletjes in het winteroverzicht in de rechterkolom van deze website eindelijk uit de tabellen zullen verdwijnen. Het is een begin.

 

Hoe delicaat de weersverwachting volgende week kan zijn, blijkt uit onderstaande kaart van het Amerikaanse GFS-model. In het noorden van Nederland wordt vochtige lucht vanover de Noordzee aangevoerd. België zit in continentale lucht, afkomstige uit Duitsland en Oostenrijk. Voor Nederland betekent dit: grote kans op mist en lage bewolking en waarschijnlijk geen nachtvorst. In België meer kans op nachtvorst en minder op mist. Om die reden zal het bij inversiekou in Vlaanderen vaak kouder zijn dan in Nederland. Bij transportkou is het meestal andersom, omdat die vanuit het noordoosten komt en (Noord)-Nederland dan dichter bij de bron zit.

hoog

Bron kaart: www.meteociel.fr

21:37 Gepost door Gert in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: weer, weerbericht, winter, winterverwachting |  Facebook |

12-12-06

Van westcirculatie naar Eurohoog

Een westcirculatie en een Eurohoog zijn twee frustrerende weersituaties voor een winterliefhebber. Allebei kunnen ze erg hardnekkig zijn en geen van de twee is in staat om echt winterweer te veroorzaken. We dreigen nu van de ene weinig hoopvolle situatie in de andere te sukkelen.

De voorbije weken draaide de westcirculatie op volle toeren, met veel regen, wind en zachte temperaturen. Vaak hoor je zeggen dat een westcirculatie nodig is om later op het seizoen echt winterweer te krijgen. "De bezem moet eerst flink door de atmosfeer", is een uitspraak die in deze zienswijze past. Er bestaat zelfs een weerspreuk over: "Het vriest niet in een droge sloot".

De bezem is er eens flink door gegaan en de sloten staan bomvol, maar het ziet er niet naar uit dat het binnenkort echt gaat winteren. De verschillende modellen wijzen meer en meer op de vorming van een hogedrukgebied op de foute plaats: boven West- en/of Centraal-Europa. Dat zou betekenen: rustig, grijs en saai weer. De temperaturen schommelen dan rond de normale waarden voor december: een graad of 6 overdag en rond het vriespunt 's nachts. In het geval van een sterke inversie, kunnen ook de maxima wel eens rond het vriespunt uitkomen, maar matige of strenge vorst is in het geval van dit Eurohoog zo goed als uitgesloten, zelfs 's nachts. Ik schrijf bewust "in dit geval", want met een koude voorgeschiedenis kan een Eurohoog wel de winterkou vasthouden. Maar die koude voorgeschiedenis is er - het zal u niet ontgaan zijn - dit najaar totaal niet.

Als het hogedrukgebied op termijn door de modellen meer naar het noorden of noordwesten wordt ingetekend, kan er wel koude lucht naar ons toe stromen. Voorlopig is er nog geen enkele reden om aan te nemen dat dit ook zal gebeuren. Blijft alleen de schrale troost dat weermodellen soms moeite hebben om bij de overgang van een westcirculatie naar een geblokkeerde situatie, de exacte positie van het hogedrukgebied te berekenen.

 

Het GFS-ensemblegemiddelde voor de termijn +144u is duidelijk: er vormt zich een hogedrukgebied boven West-Europa.

eurohoog2

 

Volgende week is er volgens datzelfde GFS (maar ook volgens andere weermodellen) geen sprake meer van een westcirculatie. De straalstroom meandert rond een hogedrukwig. De neergaande tak van de straalstroom bevindt zich te ver naar het oosten om ons echt winterweer te bezorgen.

 

straal2

Bron: www.meteociel.fr

23:16 Gepost door Gert in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: weer, weerbericht, winter, winterverwachting |  Facebook |

10-12-06

Eerste winterse lijntjes een feit

Een klassieke fout die de winterliefhebber maakt, is om veel te ver vooruit te gaan kijken bij de verwachtingen. Daardoor mist hij soms min of meer interessante ontwikkelingen op de korte termijn. Zo ook weer dit weekend. Waar ik in het bericht hieronder nog aangaf dat het halfweg volgende week misschien wel tot lichte vorst kon komen, ging de minimumtemperatuur in de nacht van zaterdag op zondag al dieper onderuit dan verwacht en konden heel wat plaatsen in de Benelux een vorstdag in de boeken schrijven. Zo ook in De Bilt, het "Ukkel" van Nederland. Velen gingen er al van uit dat De Bilt een recordlate eerste vorstdag tegemoet zou gaan. Dat is dus niet het geval. Het record van 17 december 2001 blijft daar staan. In Drongen bleef het kwik steken op +1,0°C. Hier zijn we dus nog altijd vorstloos.

En toch kunnen we het niet laten, om ver vooruit te kijken. De EPS-pluim van 1012 toont op het einde van de tiendaagse termijn voor het eerst een respectabel aantal lijntjes met winterse kenmerken. Als we goed tellen, zijn het er een stuk of tien van de in totaal 52. Dat willen zeggen dat dit winterse scenario ongeveer 20 procent kans maakt om ook werkelijkheid te worden. Nog anders gezegd: tachtig procent kans dat het niet winters wordt. Maar goed, stukje bij beetje gaan we de goede richting uit: eerst niet meer recordzacht, dan de eerste vorstdag in grote delen van de Lage Landen en nu voor het eerst twintig procent kans op (licht) winters weer op het einde van de tiendaagse periode.

Wat wel vast lijkt te staan, is dat we vanaf volgend weekend temperaturen krijgen die op zijn minst normaal zijn voor de tijd van het jaar. De zuidelijke stroming die zowat de hele herfst aanwezig was, lijkt niet meer terug te keren. Een westelijke tot soms noordwestelijke stroming lijkt de bovenhand te blijven houden. Het Europese ECMWF-model laat ze soms zelfs kantelen tot noord, wat meteen de koude leden in het EPS verklaart. Het Amerikaanse GFS gaat voorlopig nog niet mee met die visie.

Hieronder: de EPS-pluim gebaseerd op de gegevens van 10 december 12 UTC. Op het einde van de periode duiken een tiental leden onder de nul graden (zie onderste grafiek). Bron: www.knmi.nl.

PLUIM winters

 

22:41 Gepost door Gert in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

08-12-06

Kansje op een eerste nachtvorstje

Twee verkleinwoorden in een titel: dat is nooit een goed teken. Maar we moeten ons tegenwoordig met weinig tevreden stellen. Waar we in een vorige bijdrage konden melden dat het voorlopig niet meer recordzacht wordt, kunnen we nu "zelfs" stellen dat er halfweg volgende week een kansje bestaat dat we de eerste nachtvorst van de winter kunnen optekenen. Hier in het Gentse heeft het immers, in tegenstelling tot het oosten van het land, nog niet gevroren.

Komend weekend verloopt licht wisselvallig, met maxima rond de 7 graden en minima rond de 3 graden. Maandag en dinsdag krijgen we opnieuw meer regen en loopt de temperatuur wat op. Vanaf woensdag komen we onder de invloed van het continentaal hogedrukgebied. De atmosfeer komt tot rust. Als de wind wegvalt en het klaart uit, dan kan de temperatuur 's nachts tot rond het vriespunt dalen en misschien zelfs iets er onder. Veel stelt het allemaal niet voor. Overdag schommelt het kwik rond de 5 graden. Dat zijn normale waarden voor half december.

Volgende vrijdag, 15 december, waait de wind alweer vanover zee en lopen de maxima op tot rond de 10 graden. De kans op een nachtvorstje lijkt dan alweer een stuk kleiner te worden.

Grootschalig verandert er weinig. Ook eind volgende week ziet het er naar uit dat het hogedrukgebied van de Azoren prominent aanwezig blijft. Ten noorden van ons blijft de luchtdruk laag. Er zijn wel twee lichtpuntjes. De luchtdruk boven de Alpen en centraal Europa lijkt ook te gaan dalen, wat de weg vrij maakt voor een meer noordwestelijke stroming. En boven Scandinavië en Rusland stroomt er eindelijk weer wat koudere lucht binnen. Vandaag is het vooral in West-Rusland veel te zacht. Ook daar worden momenteel warmterecords genoteerd. Eind volgende week lijkt de temperatuur daar weer op een normaal peil uit te komen. Daar gaat het opnieuw vriezen. Van winterweer bij ons is voorlopig nog geen sprake.

 

Op de kaart hieronder: het Amerikaanse GFS-model berekent voor de nacht van woensdag op donderdag temperaturen rond het vriespunt. Boven de Alpen is het koud.

nachtvorstje

 

Bronnen: www.wetterzentrale.de, www.meteociel.fr, www.knmi.nl

 

23:11 Gepost door Gert in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: winterverwachting, weerbericht, winter |  Facebook |

06-12-06

Voorlopig niet meer recordzacht

Het lijkt er nu toch op dat we de periode met recordzacht weer stilletjes aan achter ons laten. Tot en met zondag vertoont de temperatuur een dalend trend. Niet dat het echt koud wordt. Zondag schommelen de minima rond de 2 à 3 graden en de maxima rond een graad of 7. Dat is nog altijd zachter dan normaal. Vanaf maandag halen we opnieuw met gemak 10 tot 12 graden, maar echte recordwaarden van 15 graden en meer lijken niet meer tot de mogelijkheden te behoren. Dat is tegenwoordig al heel wat.

We blijven nog minstens een week vast zitten in onze westcirculatie. Daarna lijkt het er op dat er een paar kleine veranderingen kunnen optreden. Het Amerikaanse GFS-model laat de hogedruk nu al een paar "runs" (uitdraaien) na elkaar wat opschuiven naar het noorden. Daardoor zouden we meer te maken krijgen met een noordwest-stroming. Tegelijk valt de uitstroom van ijskoude Amerikaanse continentale lucht over de westelijke Atlantische Oceaan wat stil. Dat zou de depressievorming boven die oceaan kunnen temperen. Dat is goed te zien op de kaartjes van de temperatuur op 850 hPa, zo'n 1500 meter hoogte. Op de kaart van vandaag zitten de koudste bovenluchten boven Newfoundland, het eiland voor de noordoostkust van Noord-Amerika (het paarse gebied links op het bovenste kaartje). Op de verwachtingskaart (het ensemblegemiddelde) van +240 uur is het daar een stuk zachter geworden en zitten de koude bovenluchten meer verspreid in het noorden. Het is een eerste voorwaarde om de winter tot bij ons te kunnen krijgen, maar we zijn er nog lang niet.

koudepoel

 

koudepoel2

Bron kaarten: www.meteociel.fr

 

22:18 Gepost door Gert in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: weer, weerbericht, winter, winterverwachting |  Facebook |

04-12-06

Het blijft anti-winters

Om maar meteen met de deur in huis te vallen: de eerste tien dagen staat er met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid alleen zacht weer op het programma. De eerste helft van december verloopt dus zonder winterweer. De kans dat we nog voor kerstdag op de schaats staan, is verwaarloosbaar klein.

Een weersverwachting opstellen, kan soms eenvoudig zijn. De grote lijnen van de gedragingen van de atmosfeer in onze omgeving de komende tien dagen, liggen zo goed als vast. Alle weermodellen gaan in dezelfde richting en laten de komende tien dagen niet de minste ruimte voor winterweer in West-Europa. Zelfs bij de tientallen "verstoorde" berekeningen van de ensemble-techniek van de ECMWF- en GFS-modellen was er vandaag niet ééntje die voor een winterse oplossing koos. Allemaal gaan ze voor een voornamelijk westelijke stroming, soms heel eventjes noordwest, dan weer meer zuidwest. De verschillende modellen komen alleen op termijn met een verschil in timing van de depressies die in de stroming meetrekken.

De kaart hier meteen onder toont het gemiddelde van de 12 berekeningen (hoofdberekening, controleberekening en tien verstoorde berekeningen) van het Amerikaanse GFS-model voor over tien dagen (14 december). Bemerk de opvallend hoge luchtdruk boven Spanje. Aan de noordkant van dit hogedrukgebied stroomt vanover de Britse eilanden lucht naar de Benelux die zijn oorsprong vindt boven de zachte Atlantische Oceaan.

Daaronder de kaart voor dezelfde termijn van de hoofberekening (de operationele run) van het Europese ECMWF-model. Ook hier zien we de hoge druk boven Spanje, met bij ons aanvoer van zachte oceaanlucht. Een opvallende eensgezindheid dus. De winter lijkt vooralsnog geen kans te maken. Afwachten maar of er de volgende dagen wel wat winterse ontwikkelingen in de langere termijn van de modellen sluipen.

gens-11-1-240

 

ECM1-240

Bron kaarten: www.meteociel.fr.

23:35 Gepost door Gert in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: weer, weerbericht, winter, winterverwachting |  Facebook |

02-12-06

Recordzacht en recordkoud

Nog nooit was de meteorologische herfst zo zacht als in 2006. Het record van 2005 is met anderhalve graad verbroken, en dat was toen ook al met ruime voorsprong de zachtste herfst sinds het begin van de waarnemingen in Ukkel (1833). De verleiding is groot om dat toe te schrijven aan het versterkt broeikaseffect en in één adem te concluderen dat een koude winter ook niet meer mogelijk is. Dat laatste is volledig fout, het eerste klopt ook niet helemaal. De opwarming van het klimaat is ongetwijfeld één van de redenen waarom er zoveel warmterecords worden gebroken, maar de extreem zachte herfst is veroorzaakt door een combinatie van factoren. In de eerste plaats de ligging van de luchtdruksystemen. Die zorgden boven ons land voor een haast ononderbroken zuidelijke stroming, die lucht uit Zuid-Europa en Noord-Afrika naar ons voerde. In de tweede plaats was er de nasleep van de warme zomer. Door de hete julimaand was het noordzeewater heel wat warmer dan normaal. Daardoor koelde het ook minder af als de wind dan toch eens de westhoek opzocht.

Het mag bij ons dan al uitzonderlijk zacht zijn, dat is niet overal op het noordelijk halfrond het geval. De voorbije dagen werden recordlage temperaturen (voor de tijd van het jaar) opgetekend in onder meer het gebied rond de Kaspische Zee en in delen van Canada en de Verenigde Staten. De oorzaak van al dat recordzacht en recordkoud weer is samen te vatten met een bekend Angelsaksisch spreekwoord: "What goes up, must come down". De straalstroom op het noordelijk halfrond maakt een slingerende beweging. Wie onder een opgaande tak zit, krijgt (uitzonderlijk) zacht weer. Zoals wij bijvoorbeeld. Wie onder een dalende tak zit, krijgt te maken met (uitzonderlijke) kou. Dit patroon kan weken- of maandenlang vastgeroest zitten. Het kan ook plots opschuiven, zodat het weer drastisch verandert van zeer zacht naar zeer koud, of omgekeerd. Dat was bijvoorbeeld het geval in de winter van 1984-'85, toen we van een zeer zachte herfst plots in een ijskoude winter terecht kwamen.

Of dat nu ook het geval zal zijn, is nog niet te zeggen. De volgende zes dagen blijft het zacht. Het Amerikaanse GFS-model berekent voor volgend weekend een depressie die ten zuiden van ons doortrekt. Daardoor gaat ook de straalstroom meanderen en duikt die onder ons door. Het zou het begin van een kentering kunnen zijn. Het Europese ECMWF-model volgt die ontwikkeling niet en blijft gaan voor een strakke westcirculatie. Iets om de volgende dagen in de gaten te houden.

 

Op het kaartje hieronder, zie je duidelijk de plaatsen waar het zacht is voor de tijd van het jaar: Europa (1) en de Stille Oceaan ten westen van de Verenigde Staten (2). In delen van Canada en Noord-Amerika (3) en in centraal-Azië (4) is het dan weer bijzonder koud. Dat komt door de meandere straalstroom, min of meer te zien door de zwarte lijn.

(Ter info: de verschillende kleuren op de kaart zijn geen temperaturen, maar duiden de geopotentiële hoogte aan van het 500 hPa-vlak)

 

noord2

 

Bron kaart: www.wetterzentrale.de

21:16 Gepost door Gert in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: weerbericht, winterverwachting, winter |  Facebook |