IJsverwachting voor Vlaanderen

De eerste maand van de meteorologische winter zit er zo goed als op, maar eigenlijk liet de winter dit jaar al vanaf de tweede helft van november zijn tanden zien. De winterse tussenstand is dan ook behoorlijk indrukwekkend: 34 vorstdagen, 10 ijsdagen, 14 sneeuwdagen en 22 dagen met een sneeuwdek (dat alles voor Drongen-Baarle). Het hellmanngetal staat tot nu toe op 47, ook al behoorlijk indrukwekkend voor een winter die eigenlijk nog maar pas begonnen is.

Met al die indrukwekkende cijfers zou je verwachten dat we hier in Vlaanderen al heel wat afgeschaatst hebben, maar laat dat nu net het enige zijn wat aan deze winter nog ontbreekt. Sneeuwval op de slechtst denkbare momenten en korte dooiperiodes zorgden er voor dat de ijsvloer nooit betrouwbaar werd. Dat was ook vorige winter al vaak het geval, zodat de Vlaamse schaatsers toch wat met een onvoldaan gevoel blijven zitten.

De volgende zeven dagen is er weinig beterschap op komst. Op dit ogenblik strekt een hogedrukgordel zich uit van de Balkan over ons land tot Schotland en IJsland. De wigas loopt daarbij vlak over ons land. Daardoor zit er weinig beweging in de atmosfeer. Het dooit licht in Limburg, met vandaag maxima die varieerden rond +1° in Limburg en rond +4°C in het westen van Vlaanderen.

Vannacht zijn er tijdelijk nog enkele opklaringen. Het koelt nog eens flink af, met minima rond -7°C in het oosten van Limburg, rond -3°C in het Gentse en rond -1°C aan de kust. Omdat de lucht vrij vochtig is, vormt er zich nevel en mist.

Morgen verschuift het zwaartepunt van de hoge luchtdruk naar de Britse Eilanden. Aan de flank van het hogedrukgebied stroomt maritiem polaire lucht naar onze omgeving. Het zorgt voor een saai weerbeeld: veel bewolking, mist die maar langzaam optrekt, kans op wat motregen en maxima rond +3°C. Ook het noordoosten van Nederland mag nu kennismaken met dit soort weer. Ook daar begint het lichtjes te dooien, terwijl het er gisteren nog hoogwinters was. De nacht van vrijdag op zaterdag (oudejaarsnacht) verloopt op de meeste plaatsen vorstloos.

Zaterdag en zondag nestelt het hogedrukgebied zich in de regio tussen Groenland en Schotland. Daardoor komt geleidelijk een noordelijke stroming tot stand. Vooral zondag kan dat leiden tot een winters buitje, maar veel stelt de neerslag niet voor. De maxima liggen beide dagen rond +3 à +4°C in het Gentse, is het oosten is dat wat lager. 's Nachts gaat het opnieuw licht vriezen.

Na het weekend  splitst het hogedrukgebied zich in twee stukken. Een eerste kern vestigt zich opnieuw boven de Britse Eilanden, de tweede blijft hangen boven Groenland. Boven de Noordzee ligt een depressie. Scandinavië ligt in een rustig zadelgebied. Daar wordt het opnieuw erg koud, met dinsdag in centraal Noorwegen en Zweden maxima rond -20 à -30°C.

In onze omgeving staat dan een westelijke wind, maar de bovenluchten zijn vrij koud (rond -8 à -10°C op 850 hPa), zodat het ondanks die westenwind toch niet zacht wordt. Vanaf dinsdag liggen de maxima in het Gentse rond of iets boven het vriespunt, in de nachten vriest het meestal licht. Er is opnieuw kans op wat sneeuwval of wat winterse buien. De winter blijft voorlopig dus verder kwakkelen. Volgens het EPS halen we de eerste tien dagen in geen geval de +10°C, de kans op ijsdagen vanaf dinsdag ligt rond 20 procent.

Illustratie: begin volgende week houdt de winter nog altijd een groot deel van Europa in zijn greep. Vooral in centraal-Scandinavië is het ook overdag erg koud. (Bron: GFS via Wetterzentrale.de)

Op het einde van de week lijkt een hogedrukgebied zich te installeren op een foute plaats: met kern boven Ierland. Dat betekent dat we overschakelen op vrij saai weer. Een noordwestelijke stroming voert vochtige maritieme lucht aan naar onze omgeving, met in het westen van Vlaanderen veel bewolking, af en toe wat regen of motregen, kans op mist en normale temperaturen voor de tijd van het jaar. Dat betekent maxima rond 5°C en minima rond 0°C. Voor de oostelijke provincies is dat een ander verhaal, daar blijft het beduidend kouder. Voor het zo ver is, krijgen we eerst nog een strijd tussen koude continentale en zachtere maritieme lucht. Die strijd speelt zich af in onze omgeving en dat kan nog voor spectaculair weer zorgen.

Vandaag maandag bevinden we ons tussen een hogedrukgebied met kern boven de Alpen en een depressie ten westen van Ierland. Tussen beide systemen staat een zuidelijke stroming. "Zuid" associeer je vaak met "zacht", maar dat klopt in dit geval niet. De zuidenwind voert immers koude continentale lucht van over Frankrijk aan. In vrijwel heel Vlaanderen blijft het daardoor licht vriezen. Vannacht zakt het kwik nog een paar graadjes, maar tegelijk kruipt vanuit het zuidwesten het occlusiefront van de Ierse depressie dichterbij. Dat zorgt opnieuw voor een interessante situatie. In de onderste luchtlagen staat een zuidzuidoostenwind die koude lucht blijft aanvoeren. Op grotere hoogte stroomt wel zachtere lucht vanuit het zuidwesten binnen. In het tweede deel van de nacht valt in het westen de eerste neerslag. Dat is zo goed als zeker sneeuw. De zachte lucht stroomt morgen lang niet zo gemakkelijk binnen als het Europese weermodel ECMWF een paar dagen geleden nog dacht. De kleinschalige weermodellen die op een kleinere resolutie draaien (in meteorologische vaktaal "meso-modellen" genoemd), laten de temperatuur morgen veel minder snel oplopen. Daardoor zou vrijwel alle neerslag als sneeuw vallen, met een kleine kans op aanvriezende regen of onderkoelde regen op het einde van de neerslagzone. Zowel Aladin, UKmeso als LM (het Local Model van de Duitse weerdienst) laten de temperatuur morgen in heel Vlaanderen niet of nauwelijks boven het vriespunt uitkomen, een scenario dat mij in de gegeven omstandigheden wel realistisch lijkt.

 Voor woensdag beschikken we nog niet over de informatie van de meso-modellen: die rekenen maar voor een periode van 36 of 48 uur. Allicht kan de zachtere lucht dan toch wat verder het Europese vasteland binnendringen en krijgen we in het westen van Vlaanderen maxima rond +4°C, in het oosten van Vlaanderen rond +1°C. Er hangt mist en er kan wat lichte regen of motregen vallen. In het noordoosten van Nederland blijft het volop winter, met daar maxima rond -5°C. Toch blijft de vraag of de maxima voor het westen voor woensdag niet te hoog worden berekend. Er staat nog altijd een zwakke wind uit zuidelijke tot zuidoostelijke richting. Het lijkt niet uitgesloten dat de koude plaklaag zich beter kan handhaven dan verwacht.

In het EPS zien we dat 25 procent van de leden verwacht dat het kwik donderdag ook in het westen niet boven nul uitkomt. Dat heeft niet alleen te maken met een eventuele koude plaklaag, maar ook met de verplaatsing van het hogedrukgebied naar de Britse Eilanden. Daarbij kan eventjes een portie gevoelig koudere landlucht over onze omgeving uitstromen, maar dit zou maar van korte duur zijn. Volgens de operationele berekening van ECMWF2700 is daarbij strenge vorst mogelijk in Limburg in de nacht van donderdag op vrijdag.

Voor vrijdag is de eensgezindheid van de weermodellen groter. Dan vestigt het hogedrukgebied zich boven Ierland en stroomt met een noordwestelijke stroming maritiem polaire lucht naar onze omgeving. Vooral in de westelijke provincies klimt het kwik dan tot +3°C, in Limburg raakt het met moeite tot aan het vriespunt. Waarschijnlijk blijft het sneeuwdek daar nog tot (een stuk in) het nieuwe jaar liggen, want het ensemble-gemiddelde voor de temperatuur ligt voor die regio tot en met 5 januari vrijwel voortdurend onder 0°C en komt nooit hoger dan +1°C.

Vanaf zaterdag zouden we dus, onder invloed van het Ierse hoog, een periode krijgen met minder koud en vrij saai weer in de westelijke provincies en - dankzij de voorgeschiedenis - een vrij winters weerbeeld in het oosten van Vlaanderen. Voorlopig geen hoogwinters weer meer. Daarvoor moet het hogedrukgebied zich op een andere plaats gaan nestelen. Jammergenoeg hebben Ierse hogedrukgebieden de reputatie om erg standvastig en honkvast te zijn. Zeer zacht weer met maxima ruim boven de +5°C is de eerste tien dagen wel zo goed als uitgesloten.

Illustratie: op vrijdag zien we een hogedrukgebied met kern boven Ierland. Het zorgt voor een noordwestelijke stroming die lichte dooi brengt in het westen van Vlaanderen. In de oostelijke provincies kan de winter zich beter handhaven. (Bron: www.wetterzentrale.de)

Voor wie niet aan de kust of het uiterste westen van het land woont, zijn dit gedenkwaardige kerstdagen. In grote delen van Vlaanderen ligt een dik pak sneeuw, zodat we daar echt wel van een spierwitte Kerst kunnen spreken. Van een traditionele Kerstdooi is er dit jaar geen sprake, alhoewel ze daar in West-Vlaanderen uiteraard én terecht anders over denken. Dat toont trouwens mooi aan hoe kantje-boordje het allemaal is geweest. De meeste sneeuw viel op de scherpe grens tussen winterweer en dooiweer. Zo steeg het kwik in de zuidelijke Ardennen donderdag eventjes tot +5°C, waardoor het daar heeft geregend en het sneeuwdek eerst afsmolt vooraleer daarna weer wat aan te groeien.

Er viel de voorbije dagen op de meeste plaatsen dan wel veel sneeuw, echt koud was het niet. In grote delen van Vlaanderen schommelde het kwik de voorbije dagen rond het vriespunt en kwamen er amper hellmannpunten bij. Vorige nacht vroor het in het binnenland opnieuw matig.

Het valt op dat de berekeningen van de weercomputers de voorbije dagen de raarste sprongen maakten. Niet alleen de operationele run, maar ook het complete ensemble sprong voortdurend heen en weer van koud vriesweer naar zacht dooiweer en omgekeerd. Het Nederlandse KNMI besloot daarom zelfs maar om geen uitspraken te doen over de zogenaamde "EPS"-periode, dat is de periode van 5 tot 10 dagen vooruit. Een wijze beslissing als je het mij vraagt. Meestal is het EPS bruikbaar om een soort van kansverwachting op te maken voor het weer op de lange termijn, maar zelfs dat was nu niet mogelijk. Er is een nieuwe blokkade in de maak en daar hebben de modellen het traditioneel moeilijk mee. Nu grote delen van het Europese continent besneeuwd en koud zijn, heeft elke verschuiving van de positie van de drukgebieden erg grote gevolgen voor het weerbeeld bij ons. Het kaartje onderaan deze bijdrage maakt duidelijk waarom. De grens tussen koude continentale lucht en zachte maritieme lucht blijft zich in onze buurt ophouden. Dat leidt tot een temperatuursverschil (een "temperatuursgradiënt" in meteorologische vaktaal) van soms maar liefst 20°C op amper tweehonderd kilometer afstand.

De volgende dagen gaan de scherpste kantjes van de winter er wat af. Er heeft zich een hogedrukgebied gevormd boven de Britse Eilanden en dat zorgt vanaf deze namiddag voor een zwakke noordwestelijke stroming. Er komt dus wat minder koude zeelucht onze kant op, in Nederland ook bekend als een "dooi om de noord". Dat is vanavond al merkbaar. Eerst vriest het nog, maar in de loop van de nacht begint het kwik te stijgen. Er kunnen ook enkele sneeuwbuien binnendrijven van boven zee.

Morgen zondag is er kans op nog wat winterse buitjes, bij maxima die in het Gentse rond 3°C schommelen. Het sneeuwdek krijgt het dus moeilijk in onze omgeving. In het oosten van Vlaanderen komt het kwik amper boven het vriespunt en vallen er een aantal sneeuwbuitjes. Daar kan het dikke sneeuwdek zich moeiteloos handhaven.

Maandag kruipt het eerder genoemde hogedrukgebied het vasteland op. De kern vestigt zich boven de Alpen, waardoor er bij ons een zuidelijke stroming staat. Een Atlantische depressie begint erg opdringerig te worden. In een échte winter zoals we nu meemaken, kan de kou uit alle richtingen komen. Dat merken we maandag, want de zuidenwind voert koude lucht uit Frankrijk aan. Na een nacht met lichte vorst liggen de maxima rond het vriespunt in het Gentse. In de besneeuwde provincies blijft het de hele dag licht vriezen.

Volgens sommige weermodellen zou dinsdag het warmfront van de Atlantische depressie ons land vanaf het westen bereiken. Dat zou betekenen dat we de dag beginnen met sneeuw, die in het westen snel overgaat in regen. Aan de kust zou de temperatuur oplopen tot +5°C 's avonds. In Limburg zou dat zijn tot een graad of 3. Woensdag zou het kwik in het Gentse zelfs oplopen tot +7°C, althans volgens de operationele berekening van het ECMWF-model.

Als we er (voorzichtig) het EPS bijhalen, dan zien we dat het Europese weermodel zelf al sterk twijfelt of deze dooiaanval wel doordringt tot het oosten van Vlaanderen. Er staat niet al te veel wind. De zachte lucht zal dus de nodige moeite hebben om de koude plaklaag boven het sneeuwlandschap op te ruimen. De vraag is zelfs of de dooi-aanval dinsdag en woensdag wel zo overtuigend het westen zal kunnen inpalmen als de opertionele run berekent. Dat zien we ook aan de operationele run van het Amerikaanse GFS-model (GFS2506). Dat laat het warmfront veel vroeger stuklopen op de koude lucht. Volgens dit model wordt het tot en met donderdag nergens in Vlaanderen zachter dan +1°C (een enkele keer in een smalle kuststrook uitgezonderd) en krijgen we daarna weer ijsdagen. Volgens dit model is van echte dooi geen sprake. We houden hier dus nog een slag om de arm.

Vanaf donderdag zien we opnieuw een hogedrukgebied ten noorden van ons. Daardoor draait de wind opnieuw naar de oostelijke sector en kan het in heel Vlaanderen opnieuw afkoelen.  Maar zoals gezegd is de evolutie nog heel onzeker.

Tot slot wat betreft de schaatsmogelijkheden: door de mildere temperaturen en een toename van de wind in Friesland, zijn daar op heel wat plaatsen nieuwe wakken ontstaan en is het ijs wat minder dik geworden. De prille Elfstedenkoorts die bij sommigen was ontstaan, is dus alweer (tijdelijk?) gaan liggen.

Illustratie: dit temperatuurskaartje berekent de operationele run van het ECMWF-model voor komende donderdag:  +6°C in onze Westhoek en -12°C in Groningen. Het is meteen duidelijk dat een kleine verschuiving in het patroon gigantische gevolgen kan hebben voor het weerbeeld. (Bron: www.wetter24.de)

"Elfstedentocht kan volgende week": als dit soort berichten in de media verschijnt, dan weet je dat de Elfstedenkoorts stilaan de kop begint op te steken bij onze noorderburen.

Als je het mij vraagt, is het nog te vroeg om al aan de organisatie van dé schaatsklassieker bij uitstek te denken. Er ligt op het traject nog lang niet overal genoeg ijs. Na veertien jaar wachten zal de belangstelling overrompelend zijn, zeker in een vakantieperiode. De organisatoren kunnen dus geen enkel risico nemen. Maar de kans op aanhoudende vorst is vooral in het noorden van Nederland wel groot. Het zou mooi zijn als er eerst de traditionele aanloopwedstrijden georganiseerd kunnen worden, zoals de Hollands Venetië-tocht of de Noorderrondritten. Het NK op natuurijs is morgen alvast een erg mooie aftrap voor hopelijk een seizoen vol natuurijs-klassiekers.

Ook bij ons kan het de komende zeven dagen weer erg koud worden. Vanochtend hebben de weercomputers duidelijk voor het koude scenario gekozen (zie vorige bijdrage). Tot en met kerstavond kan er eerst nog een serieus pak sneeuw bijvallen, daarna duiken we de diepvries in met 's nachts matige tot strenge vorst en overdag maxima niet veel hoger dan -5°C. Het zou vanaf Kerstdag wel droog blijven.

Vlaamse schaatsers hebben de pech dat door de overvloedige sneeuw van de voorbije week en het halfslachtige dooiweer van gisteren en vandaag de basisijsvloer er erg slecht bij ligt. In theorie zou de ijsvloer tegen begin volgende week 8 centimeter dik moeten zijn, maar het is nog maar de vraag of we dat halen. De kwaliteit van het ijs zal op de meeste plaatsen sowieso belabberd zijn.

De opklaringen kwamen maandagochtend een fractie te laat om het kwik nog echt diep onderuit te laten gaan. Met een minimum van -5,3°C kwam het wel nog tot matige vorst. In grote delen van Nederland vroor het wel streng en bleef het kwik gisteren ook overdag ruim onder nul. Goed nieuws voor de schaatsers daar: de eerste toertochten staan op het programma en donderdag wordt zelfs het Nederlands Kampioenschap op natuurijs georganiseerd. Dat vindt plaats in Steenwijkerland, in de provincie Overijssel. Ook op delen van de Elfsteden-route wordt al geschaatst, zoals op de Zwette in Sneek en op de Dokkumer Ee. Van een Elfstedentocht zelf kan er uiteraard nog geen sprake zijn. Daarvoor moet de vorst nog een heel stuk verscherpen.

De opklaringen die 's nachts uitbleven, kwamen er uiteindelijk wel overdag. Bij windstil weer en een stralende zon liep de temperatuur in Drongen gisteren eventjes op tot +1°C, maar echt dooien deed het niet. Het was wel een schitterende winterdag, ideaal om een flinke winterwandeling te maken.

Zoals verwacht, schakelt de winter vanaf vandaag tijdelijk een tandje terug. Een depressie met kern voor de kust van Portugal pompt vooral op grotere hoogte zachte lucht naar onze omgeving. Tegelijk blijft de wind aan de grond uit de oostelijke sector waaien. Het resultaat is grijs weer met lichte dooi in een groot deel van Vlaanderen. De wintergrens ligt nog altijd vlak in de buurt. Op Limburg na zit heel Nederland nog in de vorst. Om 14 uur was het in Nieuw Beerta (Groningen) nog -10°C (!) en in Leeuwarden stond nog een -6°C op de thermometer.

Ook de volgende dagen blijft de vorstgrens zich in onze buurt ophouden. De depressie schuift verder naar het oosten en ligt donderdag boven de Pyreneeën. Boven Scandinavië ligt een hogedrukgebied. De wind blijft in onze omgeving uit het noordoosten tot noordnoordoosten waaien. De temperatuur schommelt morgen en overmorgen constant rond het vriespunt met nu en dan wat winterse neerslag, een mengeling van regen, natte sneeuw en sneeuw. Op donderdag is er zelfs een vrij grote buienkans.

Op vrijdag (kerstavond) is de depressie naar de Alpen getrokken en bouwt zich een hogedrukgebied op boven Ierland en Schotland, dat later toenadering zoekt tot het hogedrukgebied boven Zweden. Daardoor stroomt er opnieuw koudere lucht naar onze omgeving. De buienkans neemt af en 's avonds begint het opnieuw te vriezen. Op eerste Kerstdag (zaterdag) kan het 's ochtends matig vriezen. Overdag ligt het kwik waarschijnlijk rond -1°C, alhoewel de temperatuursverwachting voor die dag al erg onzeker wordt.

Vanaf tweede kerstdag (zondag) zijn de verwachtingen erg onzeker. Dat heeft alles te maken met het gedrag van het eerder genoemde hogedrukgebied dat zich ten westen van ons gevormd heeft. De weermodellen zijn het er onderling nog niet over eens waar dit zich vanaf zondag zal vestigen. Blijft het ten zuiden van ons, zoals het Europese weermodel ECMWF al een paar keer heeft berekend, dan slaat de dooi ongenadig toe. Komt het ten noorden van ons terecht, zoals onder meer het Amerikaanse, Duitse en Britse weermodel al lieten zien, dan blijft het gewoon vriezen. Die tweedeling vinden we ook terug in de ensembles van ECMWF. Dat zorgt ervoor dat de berekende maximumtemperatuur voor de omgeving van Gent op maandag 27 december uiteenloopt van een erg zachte +12° tot een bitterkoude -14°C, de minima van +7° tot -18°C. Onnodig om te zeggen dat we daarover dus nog geen uitspraken kunnen doen.

Illustratie: vanmiddag zat heel Nederland nog in de vorst, met zelfs nog een -10°C in Groningen. (bron: www.knmi.nl)

Op dit ogenblik (zondagnamiddag) trekt een sneeuwzone van zuid naar noord over Vlaanderen. Zoals verwacht is ze het meest actief boven de oostelijke provincies, aan de kust valt er lichte sneeuw. Deze sneeuwzone is verbonden aan een depressie waarvan de kern pal boven ons land ligt en vormt de grens tussen winterweer en beduidend zachter weer, dat we al terugvinden nabij Parijs en Luxemburg.

Vannacht trekt een mobiele hogedrukwig over Vlaanderen. De combinatie van opklaringen, een vers sneeuwdek en vrijwel windstil weer zorgt ervoor dat het kwik plaatselijk diep onderuit gaat. Strenge vorst (-10°C of lager) behoort lokaal tot de mogelijkheden. Die kans is het grootst in het westen, inclusief de kuststreek. Waar het de hele nacht bewolkt blijft, vriest het maar licht.

Morgen overdag trekt de mobiele wig snel naar het oosten en nadert alweer een nieuwe depressie mét neerslagzone. Eerst zijn er nog opklaringen en mistbanken, in de loop van de dag neemt de bewolking toe en kan er weer wat sneeuw bijvallen. Veel meer dan 1 extra centimeter wordt het allicht niet. Het blijft de hele dag stevig vriezen, met in het Gentse maxima rond -3°C.

In het zog van de wegtrekkende depressiekern loopt de temperatuur van de bovenlucht sterk op. Op 850 hPa (ongeveer 1500 meter hoogte) stijgt de temperatuur van -7°C op maandag tot rond 0°C op woensdagavond. Omdat de wind uit de oostelijke sector blijft waaien, merken we daar aan de grond in eerste instantie maar weinig van. Zoals gezegd blijft het maandag overdag flink vriezen, op dinsdag liggen de maxima rond het vriespunt. Voor de neerslagsoort heeft dit wel duidelijke gevolgen. Na maandag is er kans op aanvriezende of onderkoelde regen.

Woensdag komen we onder de invloed van een depressie met kern boven de Golf van Biskaje. Zoals het er nu naar uit ziet, zal dit zorgen voor een lichte dooi, maar er hoeft echt niet veel te gebeuren om ons alsnog een dag langer in de vrieslucht te houden. Op donderdag lijkt de kans op lichte dooi wat groter, als de depressiekern via onze omgeving naar het noordoosten wegtrekt. De wind draait dan naar noordelijke richtingen, zodat iets zachtere zeelucht kan binnendringen. Ook vrijdag waait er een windje vanover de Noordzee. Door het koude weer van de voorbije maand is de temperatuur van het Noordzeewater wel teruggelopen tot 7°C. Dubbele cijfers in de maxima kunnen we de rest van de winter dus alleen nog krijgen als met een strakke zuidwestelijke of zuidelijke stroming subtropische lucht naar onze omgeving wordt aangevoerd en daarvan is voorlopig absoluut geen sprake. Op vrijdag liggen de maxima rond 2°C, al zijn er nog altijd een aantal EPS-leden die het (een heel stuk) kouder zien blijven. De onzekerheid blijft dus. 

Op zaterdag, kerstdag dus, overheerst hogedrukinvloed. Het blijft dan droog, maar het wordt opnieuw kouder. In de kerstnacht kan het matig vriezen en op kerstdag zelf liggen de maxima in de buurt van het vriespunt. Op plaatsen waar nu veel sneeuw ligt, zal dit sneeuwdek het allicht wel uithouden tot aan de kerstdagen. Waar nu maar een paar centimeter ligt, wordt dat moeilijker.

Zoals ik gisteren al schreef, laat het Ensemble Predicition System (EPS) van ECMWF na de kerstdagen een opvallende verzachting zien. De operationele berekening laat al enkele runs na elkaar een westcirculatie ontstaan tijdens de laatste week van december, maar in het EPS zien we 5 verschillende clusters, wat er op duidt dat de onzekerheid nog erg groot is. De voorbije weken hebben we de EPS-pluim al een aantal keer merkwaardige sprongen zien maken van run tot run.

Vanavond en vannacht valt er in Vlaanderen tussen de 2 en de 10 centimeter sneeuw. De meeste sneeuw lijkt te gaan vallen in de westelijke provincies. Een deel van noordelijk Vlaanderen kreeg vorige nacht de verzwakkende sneeuwzone over zich heen die eerder tot een verkeerschaos zorgde in de Randstand van Nederland. Op de grens met Zeeuws-Vlaanderen viel vorige nacht tot 15 centimeter. Als daar vannacht nog een vrachtje bij komt, zal daar morgen een indrukwekkend sneeuwtapijt liggen.

Dooien doet het voorlopig nog niet. Vandaag blijft het overal vriezen en vannacht mogen we in de omgeving van Gent opnieuw minima verwachten rond -7°. Morgen zondag nadert in de namiddag opnieuw een sneeuwzone vanuit het zuiden. Deze keer lijken vooral de oostelijke provincies aan de beurt te zijn. De kans bestaat dat het in het uiterste westen van Vlaanderen volledig droog blijft. Het front vaart uiteindelijk een vrij zuidelijke koers (zie vorige bijdrage), waardoor de neerslag als sneeuw valt. De maxima flirten morgen met het vriespunt, van dooi in de nacht van zondag op maandag is nu geen sprake meer. Het zou zelfs behoorlijk koud kunnen worden. Het EPS van EC1800 geeft 50 procent kans op strenge vorst in Drongen (-10°C of kouder).

Vanaf maandag overdag is de temperatuursverwachting opnieuw erg onzeker. De kerstdagen lijken nog vrij koud te zullen verlopen, daarna laat het EPS voor de eerste keer een opvallende verzachting zien. Afwachten maar of deze trend zich de volgende computerruns verder zet. Morgen probeer ik hier wat dieper in te gaan op de middellange en langere termijn.

De doortocht van het koufront gisteravond verliep vrij spectaculair. Rond 17 uur bereikte het front het noorden van ons land om vrij langzaam verder naar het zuiden door te zakken. Om 17.30 uur was het in Drongen-Baarle nog stevig aan het regenen bij +5°C en een westzuidwestenwind. Om 17.45 uur sneeuwde het bij +1°C en een noordoostenwind. Het sneeuwen begon eigenlijk van zodra de wind was geruimd en de thermometer nog +4°C aanwees. Ik kan mij niet herinneren ooit eerder zo'n abrupte overgang te hebben gezien van regen naar droge sneeuw.

Wat is er eigenlijk gebeurd? Al bij al was de luchtmassa gisteren de hele dag vrij koud. Op wat grotere hoogte bleef het gewoon sneeuwen, alleen in de onderste paar honderd meter was de luchtkolom zacht genoeg om de vlokken te doen smelten. Dat blijkt ook duidelijk uit het feit dat het in de Ardennen de hele dag bleef sneeuwen bij negatieve temperaturen. Toen 's avonds het scherp afgelijnde koufront Vlaanderen binnenviel, werd die zachte lucht in de onderste luchtlagen abrupt vervangen door lucht die vier graden kouder was. Op slag was de volledige luchtkolom boven ons hoofd koud genoeg om voor sneeuw te zorgen en maakten de regendruppels meteen plaats voor vlokken. Omdat de bodem nog vrij koud was, bleef de sneeuw ook snel liggen.

Enkele uren na de doortocht van het grondfront werd ook op grote hoogte nog koudere lucht aangevoerd, waardoor er plaatselijk flinke sneeuwbuien vielen. De hoofdprijs was voor de westkust van Nederland, waar vandaag plaatselijk 15 tot 20 centimeter sneeuw viel (we laten de Ardennen eventjes buiten beschouwing, door hun hogere ligging spelen zij wat sneeuw betreft in een hogere categorie).

Dit weekend bepaalt een complex lagedrukgebied boven de Britse Eilanden ons weerbeeld. In deze moederdepressie ontstaan verschillende kleine depressiekernen die de verwachting uitermate lastig maken. Zo zien we morgen een lagedrukkern opduiken boven het Kanaal. Daardoor gaat de wind bij ons morgen uit de zuidelijke sector waaien. Deze kern brengt een occlusiefront met zich mee. Dat front bereikt ons zaterdagavond en zorgt in Vlaanderen voor een vers sneeuwdek van 3 tot plaatselijk 10 centimeter. Het blijft daarbij licht vriezen.

In de nacht van zaterdag op zondag ligt de kern van de randdepressie pal boven onze kust. Rond middernacht waait de wind in Zeebrugge uit het oosten, in De Panne waarschijnlijk uit het westen. De kern vult ter plaatse op en tegen zondagochtend waait de wind weer overal uit de oostelijke sector. Het vriest daarbij licht tot matig.

Op zondag trekt een veel diepere depressiekern door het Kanaal. Deze kern krijgt mogelijk stormallures. Over de preciese ligging en diepte van deze kern waren de diverse weermodellen het vanochtend nog altijd niet eens. Het Europese ECMWF voorzag in zijn ochtendrun voor zondag voor ons een noordoostenwind, het Amerikaanse GFS-model een zuidwestenwind. ECMWF1700 laat het zwaarste windveld over Noord-Frankrijk trekken (voor zondag berekent het zowaar 8 Bft over het Noordfranse binnenland!), GFS1700 voorzag voor zondagavond een zuidwesterstorm boven de zuidelijke noordzee.

Uiteraard heeft deze onzekerheid ook gevolgen voor de neerslag die wordt berekend. Het is zo goed als zeker dat die zondag begint als sneeuw. Plaatselijke vallen er opnieuw meerdere centimeters bij. De kans bestaat dat de sneeuw in de nacht van zondag op maandag overgaat in smeltende sneeuw of regen. Dat is het geval als het occlusiepunt ten noorden van ons land passeert en Vlaanderen in de warme sector terecht komt. Blijft het occlusiepunt boven of ten zuiden van ons land, dan is het goed mogelijk dat alle neerslag als sneeuw valt. Die onduidelijkheid is mooi te zien in het EPS. De 51 oplossingen lopen wat betreft de temperatuur op 2 meter hoogte in de nacht van zondag op maandag uiteen van +6° tot -10°C. Het gemiddelde ligt precies op 0°C. Het kan dus echt nog alle kanten uit.

Hetzelfde geldt ook voor de maximumtemperatuur op maandag: de berekeningen lopen uiteen van +6° tot -8°C, met het gemiddelde rond het vriespunt. Het enige wat zeker lijkt, is dat grote delen van de Benelux tot en met maandag al dan niet tijdelijk een pak sneeuw zullen zien. Over de periode na maandag zullen we maar niet al te veel uitspraken doen, al lijkt de kans op de voortzetting van het vrij koude winterweer en wisselvallige winterweer groter te zijn dan de kans op een duidelijke verzachting.

Illustratie: het Europese ECMWF-model berekent voor maandag een depressiekern pal boven ons land. Een kleine koersverschuiving betekent een wereld van verschil voor ons weerbeeld. Honderd kilometer meer naar het zuiden en we krijgen vorst en sneeuw, honderd kilometer meer naar het noorden en we krijgen dooi en regen.

's Nachts lichte tot matig vorst, overdag licht positieve temperaturen. Nu en dan wat sneeuw, dan weer regen... In het Nederlands bestaat er een mooi woord voor het weerbeeld van de voorbije en komende dagen: kwakkelwinter.

Vanochtend is Drongen-Baarle wakker geworden onder een sneeuwdekje van een halve centimeter, nadat het kwik gisteravond nog eventjes tot -5°C was gedaald. Ondertussen is het alweer +2°C en de temperatuur loopt nog wat verder op, want de wind waait uit de westelijke sector. Dat komt omdat een indrukwekkende depressie vanaf het hoge noorden naar onze omgeving komt afgezakt. Dit lagedrukgebied is gevuld met erg koude lucht, vooral op grotere hoogte.

Komende nacht zakt het kwik nog eventjes tot rond het vriespunt, maar tegen de ochtend loopt het alweer op. In de loop van de voormiddag bereikt het frontaal systeem van de depressie onze omgeving. Er begint neerslag te vallen en dat is regen, plaatselijk misschien vooraf gegaan door wat smeltende sneeuw. In de loop van morgen donderdag valt er dan veel neerslag: rond 10 liter per vierkante meter. In West- en Oost-Vlaanderen is dat allemaal regen of hooguit wat kletsnatte sneeuw, ten oosten van de lijn Antwerpen-Brussel kan in de namiddag de regen overgaan in sneeuw en kan er zich een sneeuwdek beginnen te vormen. Het regionale Aladin-weermodel voorziet tegen morgenavond een sneeuwdek van 10 cm in Limburg, en totaal geen sneeuwdek in West- en Oost-Vlaanderen. Het regionale model van UKMO legt de sneeuwgrens zelfs nog wat meer naar het oosten. In de omgeving van Gent ligt de temperatuur 's middag rond +5°C en begint dan te dalen tot rond 2°C om 19 uur.

Donderdagavond laat komt heel Vlaanderen wel in de ijskoude lucht terecht achter het koufront. Het is mogelijk dat op het einde van de neerslagzone ook in de westelijke provincies de regen overgaat in sneeuw en dat er in de loop van de nacht van donderdag op vrijdag nog enkele sneeuwbuien vallen. Die zijn dan het felst aan de kust, zodat er toch kans is dat op vrijdagochtend heel Vlaanderen opstaat met een sneeuwtapijt of -tapijtje.

Tijdens het weekend zijn we ondergedompeld in de koude lucht waarmee de depressie is gevuld. Overdag ligt het kwik rond het vriespunt, 's nachts vriest het licht tot matig. Vooral op zaterdag is er daarbij ook kans op felle sneeuwbuien. In de loop van zaterdag spant de wind ook aan, zodat het erg koud aanvoelt.

De verwachtingen blijven vanaf zondag erg onzeker. De weermodellen hebben grote moeite met de portie ijskoude lucht die vanaf het hoge noorden komt afgezakt. Zo'n "koude put" gedraagt zich boven zee heel anders dan boven land. Boven zee doet ze depressies ontstaan. Als zo een depressie lang op dezelfde plaats blijft liggen ten zuiden van ons, dan zuigt ze uiteindelijk warme subtropische lucht aan en wordt het geleidelijk zachter. Trekt zo'n depressie snel weg, dan kan ze integendeel een extra gangmaker zijn voor een portie koude lucht van over het continent. Niet alleen de operationele berekeningen, maar ook de ensembles tonen bij elke uitdraai nog een ander beeld.

Na een drukke periode vol vergaderingen, workshops en lange diensten eindelijk weer eens wat tijd voor een ijsverwachting. De weerkaarten én ensembles waren de vorige dagen erg springerig. Ze hadden moeite met het berekenen van de ligging van de blokkade en van de koers van een depressie die vanuit het hoge noorden komt afgezakt. Die onzekerheid blijft trouwens nog altijd in de verwachtingen zitten.

Na een zacht weekend, met maxima rond 8°C, is de temperatuur op dit eigenste moment weer snel aan het dalen. De vorige dagen strekte een hogedrukgebied zich uit van over Frankrijk tot de Britse Eilanden. Aan de noordoostelijke flank van dit hogedrukgebied stroomde relatief zachte lucht vanover zee naar onze omgeving. Vandaag heeft deze anticycloon een uitloper ontwikkeld naar Scandinavië, waardoor opnieuw gevoelig koudere continentale lucht naar de Lage Landen begint te stromen. Daardoor gaat het vannacht overal in Vlaanderen weer vriezen, van -3°C aan de kust tot -7°C in de Kempen. Daarmee lijkt Koning Winter helemaal terug.

Morgen krijgen we een wat merkwaardige dag. Het blijft overal vriezen tot 's avonds laat, ook aan zee, maar dan wordt het zachter. Oorzaak is een oost-west georiënteerde hogedrukwig die 's avonds van noord naar zuid over ons land trekt, gevolgd door een kleine depressiekern. Van zodra de wigas over Vlaanderen is getrokken, draait de wind tijdelijk naar westelijke richtingen en stroomt opnieuw zachtere lucht naar onze omgeving. Als de kleine depressiekern is overgetrokken, draait de wind opnieuw naar het noordoosten. Veel langer dan een paar uur duurt deze dooi-aanval dus niet. Hij blijft ook beperkt tot het westelijk deel van Vlaanderen, ruwweg ten oosten van Antwerpen en Brussel blijft het vriezen.

Dat grillige temperatuurverloop heeft ook gevolgen voor de neerslagsoort, want de kleine depressiekern brengt ook wat neerslag mee. In het oosten van Vlaanderen is dat sneeuw, in de provincie West-Vlaanderen hoofdzakelijk regen, in het gebied daartussen valt natte sneeuw, onderkoelde regen of sneeuw. Als dinsdag de zon op komt, vriest het alweer overal, maar is het ook weer droog.

Dinsdag wordt in heel Vlaanderen een ijsdag, met in de omgeving van Gent maxima rond -1°C. Het blijft de hele dag droog. 's Avonds vriest het op veel plaatsen matig, maar in de loop van de nacht begint de temperatuur op te lopen. Oorzaak is opnieuw een depressiekern, die de wind een wat westelijke component bezorgt. Woensdag liggen de maxima in het Gentse rond +3°C. Opnieuw valt de meeste neerslag precies op het moment dat de wat zachtere lucht over onze omgeving stroomt. Dat kan dus eens te meer regen, aanvriezende regen of natte sneeuw zijn.

Op donderdag kijken we naar een diepe depressie, die vrijwel vanaf de Noordpool naar het zuiden komt afzakken. De wind waait strak uit het westen. Aan zee loopt de temperatuur op tot rond +5°C, in het uiterste oosten blijft hij steken rond het vriespunt. Er valt neerslag en met de vermelde temperaturen is dat in het westen uiteraard regen, in het oosten natte sneeuw. De bovenluchten koelen flink af en in het grootste deel van Vlaanderen gaat de regen in de loop van de namiddag of avond over in sneeuw. Het begint ook te vriezen, zodat de sneeuw blijft liggen. Op de meeste plaatsen vormt zich uiteindelijk een sneeuwdek van 5 tot 10 centimeter. Vrijdag overdag liggen de temperaturen rond het vriespunt, in de nacht van vrijdag op zaterdag vriest het matig tot streng.

Vanaf zaterdag is de temperatuursverwachting uiterst onzeker, maar het ziet er naar uit dat de komende week uiterst boeiend zal verlopen. De afwisseling van vorst, dooi, regen en sneeuw maakt jammer genoeg dat we voorlopig nog altijd niet op schaatsijs moeten rekenen.