IJsverwachting voor Vlaanderen

De grote lijnen van de verwachting in de bijdrage hieronder blijven overeind. De komende nacht vriest het mogelijk matig, bij een aanspannende wind uit het oostnoordoosten. Morgen blijft het ook overdag erg koud, met maxima in de omgeving van Gent rond -3°C en een ijzig koude wind. Tegen de avond neemt de bewolking toe en kan er opnieuw sneeuw vallen. In de nacht van woensdag op donderdag vriest het opnieuw matig, met minima rond -7°C. De wind gaat geleidelijk wat luwen.

Op donderdag kan er nog altijd wat sneeuw vallen. De wind valt bijna volledig weg, waardoor het in elk geval niet zo koud meer aanvoelt. De maxima liggen rond -3°C. Ook in de nacht van donderdag op vrijdag vriest het een graad of 7, al is de spreiding in het EPS voor de minima al vrij groot. Vrijdag overdag kan de temperatuur opnieuw lichtjes positief worden. Dat komt omdat een depressie via Duitsland naar het noordoosten trekt. De (boven land zwakke) wind zoekt daardoor de zuidwestelijke sector op.

Tijdens het weekend trekt een diepe depressie van de Azoren naar Ierland. Daardoor draait de wind naar zuidelijke richtingen. De bovenluchten warmen gevoelig op. Dit is meteen de eerste dooi-aanval van de prille winter. Zaterdagochtend vriest het nog licht tot matig, overdag klimt het kwik in het westen van Vlaanderen vlot boven het vriespunt. Dat gaat gepaard met winterse neerslag: eerst sneeuw, later ook regen en mogelijk ijzel. De nacht van zaterdag op zondag zou wel eens de eerste kunnen zijn die vorstvrij verloopt, al is dat nog niet helemaal zeker. Zondag overdag mogen we dan temperaturen verwachten tot 4 à 5°C met geregeld wat regen of natte sneeuw.

De depressie lijkt vanaf het weekend te stagneren in de omgeving van Ierland. Wij komen dan in een gebied te liggen met weinig luchtdrukgradiënt. Dat zorgt ervoor dat de temperatuursverwachting nog onzeker is, want die is sterk afhankelijk van de precieze windrichting en -kracht. We maken volgende week het meeste kans op maxima tussen 5 en 10°C en minima tussen 0 en 5°C. Dat zou dus algemene dooi betekenen. Hopen op een verlenging van de vorstperiode tijdens en na het weekend lijkt voorlopig niet echt realistisch.

Even een ander soort grafiekje. Door het koude weer is het strandwater in Oostende in goed drie weken tijd zeven graden afgekoeld, van 13,3°C op 6 november tot 6,3°C vandaag. De sneeuw die vrijdagavond op het strand viel, ligt er vandaag nog altijd. Voor deze tijd van het jaar is dat erg uitzonderlijk. (Bron grafiek: Meetnet Vlaamse Banken)

De weerkaarten zien er voor de volgende dagen zo diepwinters uit, dat een mens bijna zou vergeten dat het nog altijd maar herfst is en het nog bijna vier weken duurt voor het Kerstmis er aan komt. De winter is er deze keer wel erg vroeg bij. Zoals verwacht, staat vanavond de eerste marathon op natuurijs op het programma. Het is dit keer opnieuw Noordlaren dat de spits mag afbijten.

Ook in Vlaanderen kunnen we wel stellen dat de winter nu echt begonnen is. In Drongen noteerden we gisterochtend een minimum van -4,5°C. Overdag kwam het kwik niet hoger dan +0,7°C. Daarmee zijn de eerste hellmannpunten genoteerd. De teller staat voorlopig nog op 2,4, maar tegen morgen zal dit getal al verdubbeld zijn. Daarmee is het nu, op 28 november, al een uitgemaakte zaak: de winter 2010-2011 wordt zeker niet de zachtste winter ooit.

Algemene situatie

De voorbije nacht en ook deze voormiddag was het zwaarbewolkt, maar toch duidt de thermometer -2°C aan. We hebben met andere woorden overduidelijk te maken met transportkou. De luchtdrukverdeling op de weerkaarten ziet er dan ook heel erg winters uit. Er ligt een stevig hogedrukgebied (1035 hPa) boven Scandinavië en IJsland. We zien depressies boven de Golf van Biskaje en Oost-Europa. Tussen deze systemen stroomt ijskoude landlucht naar onze omgeving. De temperatuur op 850 hPa (ongeveer 1500 meter hoogte) ligt nu rond -8°C en daalt tegen donderdag naar -15°C. De zon heeft deze tijd van het jaar absoluut onvoldoende kracht om deze koude luchtmassa op te warmen. Dat betekent dat we een paar ijskoude dagen tegemoet gaan.

De koude lucht laat zich niet zo gemakkelijk verdrijven. Dat zien we op het einde van de week. De weerkaarten zien er dan minder winters uit. De blokkade boven de Atlantische Oceaan blijft overeind, maar verplaatst zich naar het westen. Dat betekent dat de hoge luchtdruk boven Scandinavië en IJsland verdwijnt, om zich te vestigen ten zuiden van Groenland. Zaterdag verwachten de weermodellen depressies boven Ierland en de Oostzee. De wind komt dan bij ons voornamelijk uit het zuidwesten tot het zuiden. Maar de straalstroom ligt nog altijd erg zuidelijk, waardoor de koude lucht in onze omgeving gevangen blijft. Dat betekent dat hooguit de scherpste kantjes van de kou er wat af gaan. Als de wind wegvalt, kan het zelfs in deze situatie nog erg koud worden, vooral 's nachts. Bij een wat hardere wind vanover de relatief warme Noordzee, kan het kwik licht positief worden. Maar zolang de blokkade boven de oceaan er ligt, kan het niet echt langdurig zacht worden.

Verwachting
Vandaag maandag is het zwaarbewolkt. In de loop van de dag kunnen er wat sneeuwvlokken dwarrelen, maar veel meer dan 1 à 2 cm wordt voor de omgeving van Gent niet verwacht. De maxima blijven steken bij -1 à -2°C. Vannacht daalt het kwik tot -4°C.
Morgen breekt de zon af en toe door de wolken. Het blijft de hele dag droog en het kwik raakt misschien net tot aan het vriespunt maar begint nog in de loop van de dag opnieuw te dalen.
In de nacht van dinsdag op woensdag kunnen we in Drongen waarschijnlijk de eerste matige vorst noteren, met minima rond -6°C. De bewolking neemt woensdag opnieuw toe en er is kan op wat sneeuw. De maxima blijven steken bij -3 à -4°C. De wind trekt aan tot 4 à 5 Bft, waardoor het bijzonder koud aanvoelt. Daarna is de temperatuur erg afhankelijk van het feit of er zich al dan niet een sneeuwdek gevormd zal hebben. Ligt er voldoende sneeuw, dan kan het in de nacht van woensdag op donderdag streng vriezen (-10°C of lager). Ligt er geen sneeuw, dan liggen de minima rond -7°C. Idem voor de temperatuur donderdag overdag: bij voldoende sneeuw blijft die steken op -5°C, in het andere geval kan die "oplopen" tot -2°C.

ook vrijdag- en zaterdagochtend vriest het matig en misschien zelfs streng. De maxima lijken iets op te lopen, tot rond of iets boven het vriespunt, maar de onzekerheid is nog groot. Dat geldt uiteraard ook voor de periode die daarna komt.

IJsverwachting
De vorming van een ijsvloer is stilaan op gang gekomen. Vanaf vrijdag zou er op ondiep water toch zo'n 10 cm ijs kunnen liggen. Dat betekent dat er hier en daar geschaatst zou kunnen worden. We zijn dan nog maar begin december, naar Vlaamse normen is dat heel erg vroeg. Vanaf zaterdag lijkt de ijsvorming wat te stagneren. Echt betrouwbaar ijs, dat een grote massa probleemloos kan dragen, lijkt er voorlopig dus nog niet in te zitten. Hier en daar de eerste krassen op het natuurijs zetten, moet tegen het einde van de week zeker mogelijk zijn.

De winter heeft nu echt zijn intrede gedaan in de Lage Landen. In het noorden en noordoosten van Nederland vroor het de voorbije nacht matig, tot -8°C in Groningen. Dichter bij huis viel in het westen van het land de eerste sneeuw van betekenis, met een sneeuwdek van 6 tot 8 cm op een aantal plaatsen in West- en Oost-Vlaanderen. De bewolking temperde wel de vorst. In Drongen zakte het kwik niet dieper weg dan -0,9°C. Hier viel trouwens ook geen sneeuw van betekenis.

De komende dagen blijft het licht winters, met 's nachts overwegend lichte vorst en maxima rond of iets boven het vriespunt. Op maandag trekt een sneeuwzone van Duitsland naar Nederland. Bij ons lijkt vooral het oosten van het land wat kans te maken op sneeuw, alhoewel het niet uit te sluiten is dat er ook in het westen wat vlokken dwarrelen bij licht negatieve temperaturen. Als de zone uiteindelijk een fractie zuidelijker trekt dan de modellen nu berekenen, valt er ook bij ons sneeuw van betekenis. Dat is ook duidelijk te zien in de EPS-neerslagverwachting voor maandag. Die geeft voor het Gentse ongeveer 50 procent kans op neerslag.

De depressie waarvan sprake in de vorige bijdrage, lijkt een vrij zuidelijke koers te gaan volgen. De kern ligt dinsdag over de Pyreneeën. Dat betekent dat de mogelijke zachte scenario's voor dinsdag en woensdag geschrapt zijn. We blijven duidelijk in de koude lucht. Het betekent ook dat de neerslagzone die aan deze depressie verbonden is, ten zuiden van ons land doortrekt. De operationele berekening van ECMWF2700 laat ze op woensdag uiteindelijk toch over Vlaanderen trekken, maar krijgt hierbij niet al te veel steun van het ensemble. De kans op sneeuw is woensdag ongeveer even groot als maandag.

Wat wel vast ligt, is dat we een aantal erg koude dagen krijgen, met een snijdende oostelijke wind. Maandag en dinsdag ligt de maximumtemperatuur rond het vriespunt. Woensdag lijkt de koudste dag te worden, met maxima die niet veel hoger geraken dan -3°C. In de nacht van woensdag op donderdag kan het kwik in het Gentse dalen tot -7°C. Vanaf donderdag lijken de scherpste kantjes van de kou er wat af te gaan. De weerkaarten zien er dan op het eerste gezicht niet echt diepwinters uit, met volgend weekend een depressie ten zuiden van IJsland en bij ons een westelijke wind. Maar de bovenluchten zijn nog altijd erg koud, waardoor het ook aan de grond niet echt zacht kan worden. Het blijft 's nacht licht vriezen en overdag stijgt het kwik tot +2 à +3°C.
Boven de Atlantische Oceaan wordt voortdurend warme lucht naar het noorden gevoerd. Dat onderdrukt daar de vorming van depressies, waardoor er erg snel nieuwe blokkades kunnen ontstaan.

Op veel plaatsen in Vlaanderen is vandaag de eerste, kletsnatte sneeuw gevallen. Op een aantal plekken, zoals in Oostende, zorgde dat voor een eerste papperig dekje. Vorst bleef op de meeste plaatsen uit. In Drongen daalde het kwik tot +0,6°C. De weermodellen hadden de situatie dus niet echt goed te pakken: het werd iets minder koud dan een paar dagen geleden verwacht, maar er viel wel meer neerslag. De oorzaak zijn de kleinschalige lagedrukgebiedjes boven de Noordzee, die vaak door de grove mazen van de roosterpunten van de globale weermodellen glippen en pas in laatste instantie hun plannen kenbaar maken. Ook nu weer zien we dergelijke kleinschalige lagedrukgebiedjes opdoemen. Vandaag trekt er eentje langs de Nederlandse en Belgische kust naar het zuiden, morgen volgt een andere kleine depressiekern vrijwel hetzelfde traject. Ze kunnen de buienactiviteit boven zee fel doen opleven. Rond de kern kunnen deze buien eventueel een eindje het binnenland indraaien, zoals vandaag dus ook het geval was.

Algemene situatie
De grote lijnen van het drukpatroon blijven gehandhaafd. Er ligt een stevig hogedrukgebied boven Groenland met een uitloper boven de noordelijke Atlantische Oceaan. Ook boven het noorden van Scandinavië is de luchtdruk hoog. Depressies vinden we boven de Baltische Staten en voor de Noorse kust. Ook wij liggen in dit complex lagedrukgebied, met zoals gezegd een kleine randdepressie vlak bij onze kust. Aan de grond zorgt dit voor een zwakke, overwegend noordoostelijke stroming. Op grotere hoogte is de stroming noordelijk.

Zaterdag nestelt er zich een depressie boven Frankrijk, zodat de wind wat aanspant en duidelijk voor de oostelijke sector kiest. Maandag strekt de kern van het hogedrukgebied zich uit van IJsland tot Centraal-Zweden. Voor de kust van Portugal ligt een diepe depressie (980 hPa),  met (alweer) een kleine randdepressie boven onze omgeving, die de windverwachting (en bijgevolg ook de temperatuursverwachting) onzeker maakt. Op woensdag 1 december ziet de operationele berekening van het Europese ECMWF-model (EC2500) nog altijd een interessante situatie: een depressie boven de Golf van Genua en hoge luchtdruk boven het zuiden van Scandinavië. Met de berekende koude bovenluchten (-10°C op 850 hPa) zou dat kunnen zorgen voor een diep winterse dag, met een stevige oostenwind, kans op sneeuw en maxima niet hoger dan -4°C. Maar de modellen schuiven nog sterk met de positie van dit lagedrukgebied. Een iets andere ligging kan zorgen voor een heel andere situatie: droog weer, ijzel of zelfs doodgewone regen. GFS2506 bijvoorbeeld tekent woensdag deze depressie niet boven de Golf van Genua, maar boven het Kanaal. Het hoeft niet gezegd dat dit een totaal ander weerbeeld tot gevolg heeft: een zuidwestenwind, regen en temperaturen rond +2°C. Een wereld van verschil dus in vergelijking met het ECMWF-model. We wachten dus maar best nog even af.

Weerbeeld
Vannacht blijven er vooral boven zee nog een aantal sneeuwbuien ontstaan. Vooral het eerste deel van de nacht kunnen die ook nog een eindje het binnenland indrijven. Tijdens opklaringen zakt het kwik tot rond -2°C. Morgen blijft de kans op een lichte winterse bui of sneeuwbui bestaan, bij maxima rond +3°C.
Zaterdag is het wisselend tot zwaar bewolkt. Aan zee zijn er nog enkele buien, maar in het binnenland blijft het op de meeste plaatsen droog. Zaterdagochtend ligt het kwik rond -3°C, overdag klimt het tot +3C. In de nacht van zaterdag op zondag zou het voor het eerst matig kunnen vriezen in de omgeving van Gent. De minima liggen rond -5°C. Het Amerikaanse weermodel verwacht wat sneeuw, het Europese model houdt het droog.

Zondag liggen de maxima rond het vriespunt. Vanaf maandag is de temperatuursverwachting onzeker, door de eerder gemelde onduidelijkheid over de precieze ligging van de depressies. Het blijft in elk geval 's nachts vriezen. Maandag zouden de maxima lichtjes positief kunnen worden, dinsdag en woensdag is de kans op een ijsdag (permanente vorst dus) meer dan 50 procent. Vanaf dinsdagnamiddag neemt de kans op neerslag sterk toe. Of dat sneeuw, regen of ijzel wordt, dat zal de volgende dagen moeten blijken. Een langdurige verzachting lijkt in elk geval nog niet aan de orde. De luchtdrukverdeling blijft gunstig voor eventueel winterweer. Dat bewijst het EPS. Tot en met zaterdag 4 december blijft het ensemblegemiddelde (EC2500) van de temperatuur in de omgeving van Gent vrijwel permanent onder het vriespunt.

Omdat deze website haar naam eer moet aandoen: hoe zit het nu met de ijsverwachting? Niet zo goed. De ijsvorming komt pas maandag of dinsdag aarzelend op gang. Tegen donderdag zou er op ondiep water een centimeter of 4 ijs kunnen liggen, daarna zijn de verwachtingen onzeker. Ondanks het vrij koude weer voor de tijd van het jaar hoeven we voorlopig dus niet aan schaatsen op natuurijs te denken. In het noordoosten van Nederland zijn er vanaf midden volgende week misschien wel wat bescheiden schaatsmogelijkheden.

Illustratie: woendag bedraagt de kans op sneeuw in onze omgeving zowat 70 procent. Er is 30 procent kans dat er meer dan 3 centimer valt. (Bron: www.weerplaza.nl)

Het staat nu wel vast dat we een vroege winterinval krijgen. Met geregeld regenbuien bij een temperatuur rond 6°C en een wind uit het noordwesten, is het ook vandaag al behoorlijk guur te noemen. Gisteravond daalde het kwik tijdens een langdurige opklaring nog tot -0,7°C, waardoor deze nog piepjonge winter nu al vier vorstdagen telt in Drongen.

De verantwoordelijke voor het vroege winterweer dat er zit aan te komen, is een omegablokkade die zich inmiddels gevormd heeft boven de Atlantische Oceaan. Zoals het tweede deel van de naam al zegt, "blokkeert" die de weg voor westelijke (en dus zachte) luchtstromingen in de hogere delen van de troposfeer. Het eerste deel van haar naam dankt ze aan haar vorm, die sterke gelijkenissen vertoont met de Griekse letter Omega.

Aan de oostelijke flank van de hogedrukblokkade stroomt een koude luchtmassa naar onze omgeving. 1500 meter boven ons hoofd is het nu -5°C. Op 5000 meter hoogte is het ongeveer -30°C. Als deze koude lucht over het warme zeewater stroomt, ontstaan er boven zee felle buien, zoals we vandaag al mochten ondervinden. Voorlopig zijn dat nog regenbuien, omdat het 11° warme zeewater de onderste luchtlagen gevoelig opwarmt. Met de noorwestenwind stroomt deze relatief zachte lucht nog zowat heel Vlaanderen in.

Voor de verwachtingen tot en met vrijdag verwijs ik naar de bijdrage hieronder, want daar verandert weinig aan. Al een paar dagen kijken we uit naar de precieze koers van een depressie die morgen ontstaat voor de kust van het noorden van Noorwegen en die vervolgens over de Noordzee naar het zuiden zakt. Volgens de jongste verwachtingen ligt die depressie zaterdag boven de zuidelijke Noordzee en later het Kanaal. Dat betekent dat de wind via het zuidwesten naar het oosten zou krimpen. Met dergelijke koude bovenluchten (-8°C op 850 hPa) én een aflandige wind bestaat er maar weinig twijfel over: de kans is heel groot dat we zaterdag vlokken zullen zien dwarrelen. Vooral in de nacht en de ochtend zou de sneeuw ook kunnen blijven liggen. Overdag kunnen de maxima lichtjes positief uitvallen en kan het sneeuwdek gedeeltelijk of volledig afsmelten.

Een kanttekening is hier op haar plaats. Tot en met zondag berekent het Europese weermodel niet al te veel neerslag voor het Vlaamse binnenland. Aan de kust en vooral boven zee is de kans op neerslag een stuk groter. Een kleine verandering in de koers van de depressie kan nog altijd grote gevolgen hebben voor het weerbeeld. Vooral voor de kustregio's kan dat het verschil betekenen tussen een dik pak sneeuw of stromende regen.

Na het weekend lijken de depressies zich ten zuiden van ons te nestelen. Ten noorden van ons blijft de luchtdruk hoog. Dat betekent dat het winterweer voor langere tijd in het zadel zou blijven. Maandag, dinsdag en woensdag ligt het ensemblegemiddelde voor de maximumtemperatuur in de omgeving van Drongen rond het vriespunt, voor de minimumtemperatuur rond -5°C. De operationele berekening van ECMWF maakt het voor woensdag 1 december wel erg bont: 5 à 10 cm sneeuw in de omgeving van Gent bij een temperatuur van -3°C en een snijdende oostenwind van 6 Bft. Uiteraard mogen we dit nog niet voor werkelijkheid nemen, maar het is wel een indicatie van wat er bij een dergelijke luchtdrukverdeling mogelijk is, zelfs in dit vroege stadium van de winter.

Onder een heldere hemel zakte het kwik in Drongen de voorbije nacht een paar graden dieper weg dan verwacht, waardoor de derde vorstnacht van deze winter een feit is. Met -1,1°C was het de koudste nacht tot nu toe. Lang zal dit "record" niet standhouden, want de komende week krijgen we dus te maken met de eerste winterprik.

Een hogedrukkern (1030 hPa) boven Scandinavië smelt vandaag zondag samen met een hogedrukgebied (1035 hPa) boven IJsland en Groenland. Een depressie steekt vandaag het zuiden van Frankrijk over: van de Golf van Biskaje naar de Golf van Genua. Daardoor staat er in onze omgeving een oostnoordoostenwind en kan het stilaan beginnen af te koelen. De maxima liggen vandaag rond 6 à 7°C. Het occlusiefront van de Zuid-Europese depressie zorgt ervoor dat de bewolking in de loop van de dag toeneemt. Ook vannacht blijft het zwaarbewolkt, zodat de minima niet veel verder zakken dan 3°C. Het blijft zo goed als droog.

Morgen trekt de depressie verder het Europese vasteland op, waardoor de wind stilaan krimpt naar meer noordelijke richtingen. Morgen is dat nog noordoost en dus continentaal. De maxima liggen rond 5°C en er zijn enkele opklaringen. Dinsdag draait de wind naar het noorden, wat betekent dat hij vanover de Noordzee waait. Het zeewater is nog altijd 11°C. De onderste luchtlagen worden dus gevoelig opgewarmd en dat is ook te merken aan de maxima. Die liggen dinsdag opnieuw rond 7°C. Toch verandert er weldegelijk iets: terwijl de maxima aan de grond oplopen, koelt de lucht op grotere hoogte verder af. De troposfeer wordt dus onstabiel, waardoor de kans op buien toeneemt. De buienkans is het grootst aan zee.

Woensdag heeft het zwaartepunt van de hoge luchtdruk zich verplaatst naar IJsland. Boven Scandinavië begint de luchtdruk te dalen. Er ontstaat een noordelijke hoogtestroming, die ervoor zorgt dat de koude bovenluchten verder naar ons land worden getransporteerd. Tegen donderdagavond daalt de temperatuur op 850 hPa (rond 1500 meter hoogte) boven het noorden van Nederland al tot -10°C. Bij ons is dat tot rond -8°C. Er kunnen woensdag een paar buitjes vallen die meer en meer een winters karakter krijgen. De maxima liggen nog rond 5°C, maar tegen de avond zakt het kwik snel richting vriespunt. In de nacht van woensdag op donderdag vriest het op veel plaatsen in Vlaanderen een graad of drie. In de Kempen is een -5°C haalbaar.

Vrijdag zakt een depressie af van de kust van Noorwegen naar de Noordzee. De precieze koers van deze depressie zal bepalen of we echt winterweer krijgen of niet en dat kan echt op 50 kilometer aankomen. De bovenlucht blijft in elk geval koud: rond -8 à -10°C op 850 hPa. Volgens het EPS maken we de meeste kans op een westenwind. Dat betekent dat in het westen van Vlaanderen de temperatuur overdag oploopt tot rond +4°C. Er is dan vrijdagochtend kans op enkele sneeuwbuien bij temperaturen die nog licht negatief zijn. In de loop van de dag gaat de sneeuw dan over in natte sneeuw of regen. Een zelfde weerbeeld zien we op zaterdag: 's nachts vorst en kans op wat sneeuwbuitjes, overdag licht positieve temperaturen en winterse buien.

Na zaterdag lijkt er in eerste instantie niet veel te veranderen. Ten noorden van ons blijft de luchtdruk hoog, in onze omgeving houden zich diverse depressiekernen op en de bovenluchten blijven onveranderd koud. We maken dus veel kans op licht wisselvallig winterweer met 's nachts lichte tot matige vorst, maxima rond of iets boven het vriespunt en nu en dan een sneeuwbui of winterse bui.

Schaatsijs?

Komt er ook schaatsijs? Zo eind november, begin december zou dat zeker voor Vlaanderen extreem vroeg zijn. In het noordoosten van Nederland is er wel kans dat er over een dag of tien genoeg ijs ligt voor een eerste wedstrijd op natuurijs. Ik heb het dan over wedstrijden à la Veenoord, waar een stuk grond onder water wordt gezet om er vervolgens een 400 meter-baan op uit te zetten. Van grote tochten kan uiteraard nog geen sprake zijn.
Ook in Vlaanderen zou er zich na volgend weekend een ijsvloertje kunnen vormen, maar veel zal afhangen van de windrichting en windsterkte én van eventuele sneeuwval. Een sneeuwdek zorgt voor extra afkoeling, maar bemoeilijkt tegelijk de ijsaangroei. Het ensemblegemiddelde van de ijspluim komt tegen 1 december met zo'n centimer of 4 ijs op ondiep en stilstaand water (zie illustratie). Het blijft interessant op het weerfront.

(Bron illustratie: www.weerplaza.nl)

Wat al een paar dagen duidelijk was, krijgt meer en meer bevestiging. Volgende week stijgen de kansen op licht winters weer, met winterse buien en lichte nachtvorst. Zwaar winterweer lijkt er voor Vlaanderen nog niet in te zitten, maar we zijn natuurlijk ook nog maar november.

Er heeft zich inmiddels een hogedrukgebied (kerndruk 1030 hPa) gevestigd boven Scandinavië, met een uitloper in de richting van Groenland. Ten westen van Ierland ligt een complex, maar ondiep lagedrukgebied. Eén depressiekern ligt ten zuiden van IJsland, een tweede trekt naar de Golf van Biskaje. Daardoor staat er vandaag vrijdag bij ons een zuidelijke stroming. De zuidenwind voert zachte lucht aan, waardoor de maxima vandaag pieken tot rond 9°C. Een zwakke occlusie, verbonden aan de IJslandse depressie, zorgt voor veel bewolking. Het kwik zakt daardoor de volgende nacht niet veel dieper dan een graad of 6.  Af en toe kan er wat motregen vallen.

Morgen zaterdag trekt de depressie van de Golf van Biskaje stilaan Frankrijk binnen. De wind krimpt van zuid naar oost. Aangezien het in Oost-Europa nog zacht is, heeft die krimping voorlopig weinig of geen gevolgen voor de maximumtemperatuur. Die ligt ook morgen nog rond 9°C. Er komen stilaan wel wat gaten in de bewolking en de wind waait zwak, zodat het een aangename zaterdag wordt. Ook in de nacht van zaterdag op zondag zijn er nog opklaringen. De minima liggen rond +2°C.

Zondag heeft de depressie zich boven Frankrijk genesteld en vinden we de hoogste luchtdruk (1035 hPa) boven IJsland en Groenland. Ook boven Scandinavië is de luchtdruk nog altijd hoog. Dat zorgt bij ons voor een oostnoordoostenwind, die stilaan aanspant. Met maxima tot 7°C is het stilaan wat minder zacht. Een occlusie die rond de Franse depressie draait, zorgt ervoor dat de bewolking opnieuw toeneemt. In de nacht van zondag op maandag daalt het kwik daardoor niet veel verder dan +2 à +3°C in het westen van het land. In de Kempen komt het vriespunt wel in beeld. Vooral in het westen kan er wat lichte neerslag vallen. Met temperaturen die op 850 hPa (rond 1500 meter hoogte) rond -1 à -2°C liggen, hoeven we nog niet op winterse neerslag te rekenen.

Maandag trekt de depressie verder het Europese vasteland op. De wind krimpt verder van oostnoordoost naar noordoost. De aangevoerde lucht is nu duidelijk minder zacht, met maxima rond +4°C in Vlaanderen, rond +1°C op de Hoge Venen. Er kan wat neerslag vallen. In Vlaanderen is dat regen, in de Hoge Venen valt de eerste sneeuw. Nog altijd zorgt de bewolking ervoor dat het kwik 's nachts niet diep wegzakt, met minima die amper lager uitvallen dan de maxima: rond +2° à +3°C.

Dinsdag krimpt de wind verder naar noordelijke richtingen. Dat betekent dat er vanover de Noordzee in de onderste luchtlagen zachte lucht over het westen van het land wordt aangevoerd. Er valt opnieuw wat neerslag. Bij temperaturen die de hele dag in Vlaanderen tussen +4 en +6°C liggen, is dat uiteraard regen. Op grotere hoogte wordt er wel koudere lucht aangevoerd. De temperatuur op 850 hPa (1500 meter hoogte) ligt rond -5°C. Dat maakt dat er in de Ardennen wel kans is op winterse neerslag. In de Hoge Venen komt het kwik vanaf maandag niet of nauwelijks nog boven het vriespunt en daar kan tegen woensdag een sneeuwdek van 5 à 10 centimer komen te liggen.

De details vanaf woensdag liggen uiteraard nog niet helemaal vast, de grote lijnen zijn stilaan wel duidelijk. We zien donderdag een indrukwekkende omega-blokkade boven de Atlantische Oceaan. Aan de grond vertaalt zich dat in een stevig hogedrukgebied boven Groenland en een complex lagedrukgebied van Zuid- over Centraal- tot Noord-Europa. Aan de oostelijke flank van het hogedrukgebied zakt koude lucht uit naar het zuiden. We weten nog van vorige winter wat er gebeurt als deze koude bovenluchten boven het relatief warme water van de Noordzee terecht komen: er ontstaan depressies boven zee. Het hangt van de precieze koers van deze depressies af hoe ons weerbeeld er zal uitzien. De bovenlucht is in elk geval koud genoeg om voor sneeuw te zorgen. Blijft de wind aflandig, dan kan er ook in Vlaanderen sneeuw van betekenis vallen. Komt de wind vol vanover zee, dan zijn de maxima te hoog en valt er regen. Komt zo'n depressiekern vlak in onze buurt te liggen, dan kan er pak natte sneeuw vallen bij licht positieve temperaturen, zoals op 25 november 2005 bijvoorbeeld het geval was.

Volgens het EPS is de kans op nachtvorst vanaf volgende week woensdag in elk geval groot. Het ensemblegemiddelde ligt elke nacht rond -3°C. In de Kempen behoort matige vorst (-5°C of lager) zeker tot de mogelijkheden. De maxima liggen rond +3°C, de kans op ijsdagen in Vlaanderen is voorlopig erg klein. In de Hoge Venen blijft het wel dag en nacht vriezen. Alle sneeuw die daar valt, blijft dus liggen. Als het dan 's nachts uitklaart, zou het kwik daar in het tweede deel van volgende week wel eens dicht tot tegen de -10°C kunnen dalen. De nieuwe winter neemt met andere woorden een behoorlijke start.

Het zal u allicht niet verbazen dat ik de voorbije dagen beroepshalve meer bezig was met het actuele weer dan met het afspeuren van de verwachtingshorizon naar eventueel kouder weer. Nu de regenwolken zijn weggedreven en het waterpeil weer zakt, zien we toch stilaan in de verte een eerste vleugje winter opdoemen.

Oorzaak van het stilaan kouder weertype, is de ontwikkeling van hogedrukgebieden ten noorden van onze omgeving. Morgen ligt er een hogedrukgebied boven Zweden en Finland, met een kerndruk van 1025 hPa. Ten westen van Ierland ligt een lagedrukgebied. Tussen beide systemen staat in onze omgeving een zwakke zuidoostelijke stroming. Dat gebrek aan stroming in combinatie met een vrijwel wolkenloze hemel zorgde ervoor dat het kwik de voorbije nacht in Drongen kon zakken tot +0,1°C. Net geen vorstnacht dus. Ook komende nacht daalt het kwik tot dicht tegen het vriespunt.

Donderdag bouwt het eerder genoemde hogedrukgebied zich uit en verplaatst het zich naar het oosten. Tegen vrijdagochtend ligt het boven het westen van Rusland en is de kerndruk al opgelopen tot 1040 hPa. Het ontwikkelt een uitloper (van 1025 hPa) naar Scandinavië. Ook in de omgeving van Groenland stijgt de luchtdruk. De depressie boven Ierland blijft vrijwel ter plaatse liggen en vult stilaan op. Een verzwakte occlusie van deze depressie trekt donderdag en vrijdag over de Benelux. Er kan daarbij wat lichte regen of motregen vallen. Achter dit front draait de wind tijdelijk naar zuidelijke richtingen. In combinatie met de bewolking zorgt dat ervoor dat het kwik vooralsnog niet diep kan wegzakken. Vrijdag en zaterdag liggen de minima rond +5°C, de maxima rond +10°C.

Zondag komt er dan beweging in de weerkaarten. De depressie trekt naar Frankrijk en er onstaat een hogedrukgordel van Rusland over Scandinavië naar IJsland en Groenland. De wind kiest nu duidelijk voor de oostelijke sector, maar dat betekent nog niet dat het ook meteen koud wordt. De voorbije dagen waren allesbehalve winters in Oost-Europa, dus er stroomt nog altijd relatief zachte lucht naar onze omgeving. De minima liggen zondag rond +3°C, de maxima rond +8°C.

Vanaf maandag bouwt het hogedrukgebied in de omgeving van Groenland en IJsland zich verder uit. De hogedruk-brug boven Scandiavië wordt doorbroken door een lagedrukgebied dat vanuit het noorden komt afgezakt. Dat zorgt er alvast voor dat het in Scandinavië flink koud wordt. Bij ons krimpt de wind naar het noordoosten. Maandag overdag blijft de temperatuur in het Gentse hangen op een graad of 6. Er kunnen een aantal buien vallen, waarbij geleidelijk ook wat winterse neerslag mogelijk is. 's Nacht kan het licht vriezen.

Ook de dagen daarna lijkt de blokkade boven de oceaan zich te handhaven, met een noordelijke hoogtestroming. De windrichting aan de grond valt nog moeilijk in te schatten en zal afhangen van de ontwikkeling en precieze koers van lagedrukgebiedjes die aan de oostelijke flank van het hogedrukgebied komen afzakken. Het EPS van ECMWF geeft voor de omgeving van Gent voor de periode van 24 tot en met 30 november elke nacht ongeveer 75 % kans op vorst (ensemblegemiddelde rond -3°C). Het ensemblegemiddelde voor de maximumtemperatuur ligt eerst rond +4°, later rond +2°C. De kans op een ijsdag (maximumtemperatuur die niet boven het vriespunt komt) ligt dan ongeveer rond 10 %. De noordelijke hoogtestroming zorgt ervoor dat het licht wisselvallig blijft. Er is dus steeds kans op een (winterse) bui. De eerste winterse perikelen liggen dus op de loer.

Illustratie: het ensemblegemiddelde van ECMWF laat er weinig twijfel over bestaan. Volgende week speelt een hogedrukgebied boven IJsland een prominente rol.

Sensatie troef in de pers vandaag. "Weer horror-winter op komst?", kopt onder meer De Standaard en zusterkrant Het Nieuwsblad. Waar die "weer" op slaat, dat is mij al een raadsel. De vorige winter valt te klasseren in de categorie "normaal", we kunnen hem hooguit iets kouder dan gewoonlijk noemen. Vraag het maar aan de schaatsers: zo veel natuurijs hebben we niet gehad hier in Vlaanderen. Het aantal sneeuwdagen lag wel vrij hoog, maar op de meeste plaatsen leverde dat al bij al toch maar een bescheiden sneeuwdek op.

Een aantal privé-weerbedrijven doen hun uiterste best om in de aandacht te komen, en dat lukt natuurlijk het best met een specatulaire "verwachting". Met de mededeling "het wordt een normale winter" haal je de krantenkoppen niet. Ik heb het hier al eerder geschreven: seizoensverwachtingen voor onze omgeving blijven een uiterste delicate, om niet te zeggen onmogelijke zaak.

Een aantal gerenommeerde weerinstituten, zoals het Amerikaanse NCEP en het Europese ECMWF wagen zich aan globale seizoensverwachtingen en nemen bijgevolg ook de regio Europa mee in hun berekeningen. Daarvoor wordt een soort van ensembletechniek gebruikt, vergelijkbaar met het EPS van de tiendaagse verwachting. Een aantal berekeningen worden verschillende keren opnieuw gedaan met licht gewijzigde beginsituaties. Op basis van die verschillende uitkomsten kan dan een uitspraak worden gedaan in kans-percentages. De jongste seizoensverwachting van het ECMWF voorziet voor onze omgeving dat de gemiddelde 2m-temperatuur voor de maanden december tot en met februari 40 tot 50 procent kans maakt om in het laagste tertiel uit te komen, vergeleken met de winters van de voorbije eeuw (een tertiel is 33,33...% van het totaal). De kans op een te koude winter is dus volgens deze seizoensverwachting iets groter dan normaal. Dat betekent dat er nog altijd 50 tot 60 procent kans is dat de winter uiteindelijk in de tertielen "normaal" of "te zacht" zal terecht komen.

Daarbij: het globale stromingspatroon berekenen is één zaak. We leven nu eenmaal op de grens van een koud continent met een warme Oceaan. Uiteindelijk hangt het toch allemaal af van kleine details. Zelfs bij een aanhoudende noordoostelijke stroming kunnen kleinschalige Noordzee-depressies de Lage Landen in de relatief zachte lucht houden, terwijl het een paar honderd kilometer verder bij onze Duitse buren de stenen uit de grond vriest. Blijven die kleinschalige fenomenen achterwege, dan wordt het met diezelfde stroming ook bij ons ijskoud. Geen enkele seizoensmodel kan daar nu al een uitspraak over doen. Daarvoor draaien deze modelen op een veel te grove schaal.