IJsverwachting voor Vlaanderen

Het koudere weer op de lange termijn blijft in de verwachting zitten, maar wordt voortdurend uitgesteld. Het zou volgens het Europese weermodel nu pas vanaf donderdag zijn dat we droog en koud vriesweer krijgen. Tot dan moeten we het stellen met "kwakkelweer": nu en dan wat sneeuw, een tijdelijk sneeuwdek, 's nachts lichte vorst, overdag lichte dooi, winterse buien, dinsdag weer wat regen, daarna weer wat winterse buien,... Voor een schaatser weinig "zinvol" winterweer dus.

De operationele berekening van UKMO, GFS en GME (DWD) waren vanavond niet goed. Ze houden allemaal het hogedrukgebied veel te ver naar het oosten, zodat wij de hele volgende week onder invloed blijven van maritieme (en dus zachte) luchtstromingen. De operationele berekening van het Europese ECMWF is zoals gezegd vanaf donderdag beter, ook de ensembles van ECMWF en GFS laten veel ruimte voor (diep)winterse ontwikkelingen vanaf donderdag. De afwijkende hoofdberekeningen van zowel de Britten, de Amerikanen als Duitsers doen mij toch besluiten dat een inval van de winter vanaf donderdag toch nog een stuk minder waarschijnlijk is dan de ensembles doen vermoeden.

De verwachtingskaarten die vanavond uit de Europese weercomputer zijn gerold, zijn voor de winterliefhebber te mooi om waar te zijn. En daar zit meteen ook mijn grootste bezwaar. Ze zijn dus te mooi om waar te zijn. De kans is erg klein dat de verwachtingskaarten op die termijn uiteindelijk ook op de analysekaarten zullen staan. En aangezien de verwachtingskaarten moeilijk nóg beter kunnen zijn, is het te aan te nemen dat het uiteindelijk wel zal meevallen (of voor de winterliefhebber dus tegenvallen) met de winterkou. Maar misschien ben ik nu wel wat te pessimistisch.

Zoals verwacht kregen we vandaag een koude dag. Het kwik lag vanochtend vroeg in Drongen rond -4°C, daalde kort voor de middag nog tot -5,4°C en steeg in de namiddag niet boven de -1,5°C. Met andere woorden: opnieuw een ijsdag. Komende nacht daalt het kwik tot rond -7°C in het Gentse. Morgen draait de wind geleidelijk naar het noordwesten, zodat er zachtere lucht binnen komt waaien. Een neerslagzone zorgt voor regen, mogelijk voorafgegaan door sneeuw. 's Avonds laat kan het kwik oplopen tot dicht tegen +5°C. Dat is meteen ook het zachtste moment van de komende week. In de loop van donderdagavond begint het kwik opnieuw te dalen en de neerslag krijgt opnieuw een winters karakter.

Vrijdag krijgen we een nieuwe neerslagzone te verwerken. We zien dan net het omgekeerde gebeuren: de regen gaat geleidelijk over in natte sneeuw en sneeuw. Overdag ligt het kwik rond +1°C, 's nachts vriest het licht. Er vormt zich allicht minstens tijdelijk een sneeuwdek. Dat alles gebeurt met een noordwestelijke tot noordelijke stroming. Sneeuw bij een noordwestelijke stroming is eerder zeldzaam in Vlaanderen, maar de Noordzee is inmiddels een stuk kouder dan we de voorbije winters gewoon waren. Dat zorgt ervoor dat de zeewind de temperatuur niet zo fel meer kan doen oplopen.

Begin volgende week zien we op de verwachtingskaarten een krachtig hogedrukgebied ontstaan ten noorden van ons. Daardoor wordt de stroming continentaal en kan koude landlucht onze streken veroveren. Het vriest dan 's nachts matig en plaatselijk streng, overdag schommelt het kwik rond het vriespunt of blijft het licht vriezen. De vijftiendaagse pluim van EC2612 laat het winterweer voort duren tot het einde van de verwachtingsperiode, dat is tot 10 februari. We weten ondertussen dat we dat toch maar best met een korreltje zout nemen. Laten we eerst maar eens kijken of deze koude verwachtingskaarten zich kunnen handhaven.

Hieronder: de Europese weercomputer verwacht begin februari een geblokkeerde situatie. Zachte oceaanlucht kan ons niet bereiken en wordt helemaal naar Groenland gestuurd. Vanuit Oost-Europa (waar het dezer dagen bitter koud is), stroomt koude landlucht naar de Benelux.

De winter herpakt zich eventjes de volgende dagen, maar in Vlaanderen zitten er voorlopig nog niet meteen nieuwe schaatsdagen aan te komen. De voorbije dagen lag de vorstgrens vlak in de buurt. Terwijl het bij ons dag en nacht dooide, bleef het in het noorden en noordoosten van Nederland dag en nacht vriezen. Het is voor ons moeilijk voor te stellen, maar er is de voorbije dagen zelfs geschaatst op een stukje van het IJsselmeer, vlakbij Hindeloopen.

Oorzaak van dit grote verschil in weerbeeld tussen Vlaanderen en Noordoost-Nederland was een stevig hogedrukgebied boven Noordoost-Europa, dat nog net zijn invloed liet gelden ten noorden van de Grote Rivieren. Wij zaten onder de invloed van depressies boven de zuidelijke Noordzee.

De volgende dagen verplaatst het hogedrukgebied zich van Scandinavië naar de Atlantische Oceaan, ten westen van Ierland. Dat betekent dat wij héél eventjes in erg koude lucht terecht komen, op het ogenblik dat de kern van het hogedrukgebied ten noorden van ons passeert. Daardoor vriest het de volgende twee nachten matig en ook morgen dinsdag komt het kwik niet boven het vriespunt uit. Die koude passage is maar van korte duur. Als de anticycloon woensdag zijn nieuwe plek heeft ingenomen, stelt zich een noordwestelijke stroming in. We krijgen dan te maken met winterse buien en sneeuwbuien. 's Nachts vriest het licht, overdag ligt de temperatuur enkele graden boven het vriespunt. De kans dat er tegen het einde van de week op veel plaatsen een (al dan niet tijdelijk) sneeuwdek ligt, is groot.

Opvallend is dat de verschillende weermodellen het deze keer erg eens zijn over de evolutie. De zekerheid is dus relatief groot. Ook op de langere termijn zijn er grote overeenkomsten. Nadat we vanaf zondag en maandag eventjes te maken krijgen met een westelijke stroming, lijkt het er op dat op het einde van de tiendaagse periode het zwaartepunt van de hogedruk opnieuw ten noorden van ons komt te liggen. Als dat inderdaad uitkomt, zou dat het begin kunnen zijn van een koude februarimaand. Maar toegegeven: dat is voorlopig wel heel erg koffiedik kijken.

Het Europese weermodel komt vanavond verrassend koud uit de hoek, voor de periode vanaf komende zaterdag. Het Russische hogedrukbastion maakt dan verbinding met het Azorenhoog en die verbinding komt ten noorden van ons tot stand. Daardoor kan er opnieuw koudere, continentale lucht naar onze omgeving stromen. Die mogelijkheid zat al enkele dagen in het EPS, maar werd door een beperkt aantal leden gesteund. Vanavond kreeg die koude berekening plots veel meer bijval.

Dat betekent nog niet meteen dat er met zekerheid een nieuwe koudeperiode zit aan te komen. Er zijn nog wat addertjes onder het gras. Eerst en vooral komt de ommekeer wel heel plots, en dan zijn we altijd wat op onze hoede. Daarbij komt nog dat de (eventuele) kou zich vooral concentreert op het noorden en midden van Nederland. De pluimen van de 2 meter-temperatuur voor de zuidelijke regio's van Nederland zien er al heel wat minder koud uit, voor Vlaanderen zal dat dus niet anders zijn. Maar in dat geval ligt de wintergrens natuurlijk wel vlak in onze buurt. Al bij al zijn het toch alweer interessante ontwikkelingen, die we de volgende dagen zeker blijven volgen.

Update 19/01: ook het Amerikaanse GFS-model komt nu al drie opeenvolgende runs met koud winterweer vanaf het weekend. Toch blijf ik een slag om de arm houden. De spreiding in de ensembles is nog erg groot.

De reden waarom het EPS plots die verrassende (koude) ommekeer maakte, is omdat het model nog altijd rekent met een (in werkelijkheid niet-bestaand) sneeuwdek boven een groot deel van Nederland, aldus de KNMI-guidance. In het zuiden van Nederland en in Vlaanderen is dat virtuele sneeuwdek er niet. Vandaar dat de pluim voor die regio's een stuk minder koud is, en allicht ook een stuk realistischer.

Hieronder: het EPS van EC1812 voor De Bilt (Nl) is plots een stuk kouder geworden. (Bron: www.knmi.nl)

De verschillende runs en ensembles van de weermodellen laten er vanavond weinig twijfel over bestaan: de winter komt voorlopig niet meer terug. We zien op de weerkaarten wel een gigantisch hogedrukgebied, maar dat ligt te ver naar het oosten om ons vrieskou te kunnen bezorgen. Het ziet er zelfs naar uit dat volgende week Atlantische depressies meer en meer hun invloed zullen uitoefenen op onze omgeving.

Er volgen nu nog een paar kwakkeldagen, met wat lichte vorst 's nachts en maxima ruim in de plus. Op zondag en maandag volgt er zware dooi. Daarna wordt het opnieuw iets kouder, maar veel meer dan wat lichte nachtvorst en maxima rond +3°C lijkt dat niet op te leveren. De ijsvloer zal langzaam maar zeker afsmelten. Schaatsplezier lijkt er de komende week in Vlaanderen dus niet meer in te zitten.

We kunnnen nu eventjes nagenieten van de voorbije winterse weken en de batterijen opladen voor een eventuele nieuwe koude periode later deze winter.

De volgende dagen krijgen we te maken met echt kwakkelweer. De komende dagen zijn de maxima licht positief. In de nacht van donderdag op vrijdag vriest het nog eens licht tot matig, in de nacht van vrijdag op zaterdag licht. De ijsvloer groeit niet meer aan, maar dooit ook nog niet echt weg. Bij positieve temperaturen (en vooral bij positieve dauwpunten) kan het ijs op plaatsen waar tot vandaag nog is geschaatst, plots erg onbetrouwbaar worden.

Zondag zou voorlopig de zachtste dag worden, met maxima in de buurt van 5°C. Er kan dan ook behoorlijk wat regen vallen. Het Amerikaanse GFS-weermodel houdt het zondag een stuk kouder, met kans op sneeuw in plaats van regen, maar dit model staat wel alleen met deze visie.

Na zondag zijn de verwachtingen nog altijd erg onzeker, al lijkt de kans voorlopig groter dat we opnieuw met kwakkelweer te maken krijgen dan dat de winter zich stevig herpakt.

Wie nog wil schaatsen, kan daar best morgen dinsdag en overmorgen woensdag nog van profiteren. Daarna gaat het (tijdelijk?) dooien. De volgende twee dagen verlopen nog licht winters. Vannacht vriest het overal licht, morgen liggen de maxima rond het vriespunt. In de nacht van dinsdag op woensdag gaat het kwik nog eens wat dieper onderuit, met minima rond -6° à -7°C. Tegelijk kruipt een oceaandepressie dichterbij. Vooral op grotere hoogte stroomt woensdag al zachte lucht binnen, aan de grond blijft het vrij koud. Het resultaat zou nogal gevaarlijk kunnen zijn: onderkoelde regen. Hou dus de weers- en verkeersinformatie op woensdag goed in de gaten.

Woensdagavond komt het kwik dan boven nul graden te liggen. Dat is het begin van een periode met relatief lichte dooi. De maxima liggen in Vlaanderen dan tusen +2° en +6°C, 's nachts rond of iets onder het vriespunt. Vooral in het weekend zou er ook wat winterse neerslag kunnen vallen. De operationele berekening van het Europese weermodel laat begin volgende week de vorst vrij overtuigend terugkeren en ook in het EPS zien we dan weer een licht dalende trend. Maar een zekerheid dat de winter meteen terugkeert, is dat lang niet.

Er blijft vanaf het weekend een stevig hogedrukgebied in de buurt liggen. De positie van dat hogedrukgebied zal veel bepalen. Ligt het te ver naar het oosten, dan komen we in zuidelijke luchtstromingen terecht en dan zet de dooi versterkt door. Komt het vlak in onze buurt te liggen, dan kunnen we te maken krijgen met inversiekoude en kan de ijsvloer zich vrij snel herstellen. Komt het ten noorden van ons te liggen, dan kan de winter in volle glorie terugkeren. De volgende dagen zal duidelijk worden welke optie het zal halen.

Het is nog altijd erg onzeker wat vanaf woensdag de invloed zal zijn van de depressie die nadert vanaf de Atlantische Oceaan. De weermodellen zijn er nog niet uit en dat blijkt ook uit de pluimverwachting voor de temperatuur, die vanaf woensdag erg veel spreiding vertoont. Het kan vriezen, het kan dooien. Meer kunnen we er nog niet over zeggen.

De kaarten voor het noordoosten van Nederland zijn duidelijker: zij ontsnappen aan de invloed van de depressie en de kans is groot dat het daar nog dagenlang bllijft vriezen.

Er blijft in elk geval na woensdag een kanjer van een hogedrukgebied in de omgeving liggen. Zolang dat er is, is de winter ook bij ons nooit ver af.

Morgen en overmorgen blijft het 's nacht licht vriezen, overdag liggen de maxima rond het vriespunt. Waar er dit weekend geschaatst werd, kan dit ook de volgende dagen nog. De ijsaangroei blijft wel beperkt, zodat er voorlopig geen nieuwe schaatslocaties zullen bijkomen.

Hieronder: de pluim waaiert vanaf woensdag breed uiteen. De kans op lichte dooit is ongeveer even groot als de kans dat het blijft vriezen. (bron: www.weerplaza.nl)

Op de korte termijn zijn de verwachtingen niet veranderd. Morgen zaterdag krijgen we wat sneeuw bij een harde noordoostenwind en lichte vorst. Zondag maxima rond het vriespunt met kans op nog enkele sneeuwvlokjes, na het weekend droog maar opnieuw wat kouder.

Vanaf woensdag komt er een kleine spelbreker opduiken, in de vorm van een depressie die vanaf de oceaan dichterbij kruipt. Die probeert een dooi-aanval uit te voeren op onze winter. Volgens de operationele berekening van het Europese weermodel, komt de kern woensdag zelfs boven ons land te liggen. Als deze verwachting uitkomt, dan klimt het kwik woensdag boven het vriespunt en valt er wat natte sneeuw of regen. Deze zachte optie krijgt niet al te veel navolging van de 50 ensembleleden, maar toch al iets meer dan in de EPS-pluimen van gisteravond en vanochtend. De operationele berekening van de 12Z-run van het Amerikaanse weermodel houdt de depressie verder op de oceaan en laat de vorst tot en met volgend weekend (en zelfs langer) aanhouden. Ook het Duitse weermodel kiest voor aanhoudend winterweer.

Het maakt het volgen van de weerkaarten weer spannend. Laat het er ons voorlopig op houden dat de winter zeker nog tot en met woensdag en hoogstwaarschijnlijk ook nog de dagen erna blijft aanhouden.

Hieronder: het Europese weermodel tekent komende woensdag een depressiekern pal boven ons hoofd. Dat zou zorgen voor al dan niet tijdelijke dooi.

Terwijl volgende week in Nederland de eerste 100 kilometer-klassiekers op natuurijs op het programma staan (maandag de Ronde van Loosdrecht en dinsdag de Veluwemeertocht) en in Vlaanderen de eerste onvoorzichtige door-het-ijs-zakkers uitgebreid de pers hebben gehaald, blijven de weermodellen koude verwachtingskaarten tekenen.

Vannacht wordt het zoals gezegd nog eens flink koud, met overal matige en plaatselijk strenge vorst. Morgen vrijdag blijft het kwik ook overdag onder nul. Zaterdag passeert de sneeuwzone (zie vorige bijdrages), maar veel meer dan 1 à 2 cm verwacht ik niet in de provincies Oost- en West-Vlaanderen. Het hoogte-warmtefront is boven Duitsland en de Ardennen al flink uitgeknepen, waardoor er voor onze omgeving niet veel sneeuw overblijft. Voor schaatsers goed nieuws, voor sneeuwliefhebbers een beetje pech.

Door de bewolking en de iets oplopende bovenluchttemperatuur, wordt de vorst zaterdag en zondag getemperd.In het weekend groeit de ijsvloer nauwelijks aan. Probeer zaterdag of zondag dus niet te schaatsen op plekken waar dat vrijdag ook nog niet lukte.

Na het weekend wordt het weer een stuk kouder en krijgen we min of meer hetzelfde weer als de voorbije dagen: meestal matige en plaatselijk ook strenge vorst 's nachts, overdag lichte vorst. De ijsvloer groeit dan weer gestaag aan.

Vanaf donderdag worden de verwachtingen wat onzeker. Een niet te verwaarlozen minderheid van de ECMWF0712 EPS-leden laat dan lichte dooi optreden. De oorzaak: oceaandepressie die vanuit het westen dichterbij komen en een iets te noordelijke koers volgen, waardoor er zachte zeelucht binnensijpelt. Ook de operationele run van het Amerikaanse weermodel liet vanavond zo'n scenario zien. Maar de meerderheid van de EPS-leden én van het GFS-ensemble houdt ons blijvend onder de invloed van koude, continentale lucht. Het ensemble-gemiddelde blijft de hele tijd ruim onder nul en ook de koudste temperaturen vinden we terug in de laatste dagen van de EPS-pluim.

De winter lijkt het dus op zijn minst nog een week vol te houden.