IJsverwachting voor Vlaanderen

Terwijl ik dit schrijf is het 12.30 uur en de thermometer staat op -7,1°C. Met andere woorden: matige vorst midden op de dag en dus diep winters. De vorige nacht is het kwik eventjes opgelopen (van -7° rond middernacht tot -4° rond 3 uur) omdat er wat dikkere bewolking kwam binnendrijven vanuit het noordoosten. Tegen zonsopkomst klaarde het opnieuw uit en toen ik live met Sofie Lemaire aan de telefoon hing voor het dagelijkse weerpraatje tijdens Music for Life was het alweer -7°C. Rond 8.30u was het -9,1°C. Net geen strenge vorst dus.

De zon heeft niet genoeg kracht om de koude lucht op te warmen, zeker niet nu de sneeuw de meeste warmtestraling terugkaatst naar de ruimte. Voorlopig wordt dit de koudste dag van de winter. Vanavond en vannacht steekt de wind op uit het zuiden en neemt de bewolking toe. Als dit lang genoeg uitblijft, kan het kwik eerst nog diep duiken, maar in de loop van de nacht begint het te stijgen. Tegen de ochtend bereikt een sneeuwstoring de omgeving van Gent. Het sneeuwt eerst licht, later matig. Volgens de weermodellen valt er tussen de 5 en 10 centimeter. Als de storing wat blijft slepen, kan dat nog wat meer zijn.

Na doortocht van de sneeuwstoring ruimt de wind naar de westelijke sector en komt er wat minder koude lucht binnengesijpeld vanover zee. Het kwik kan dan eventjes in de buurt van het nulpunt uitkomen, maar in geen geval genoeg om de sneeuwlaag beduidend aan te tasten. In de nacht van zondag op maandag gaat het opnieuw vriezen, zo rond -4°C. Maandag overdag blijft het opnieuw vriezen en ook de dagen daarna verwacht ik geen echte dooi. Hooguit een enkel graadje overdag, maar 's nachts blijft het licht tot matig vriezen. Zo houdt ons sneeuwdek het dus uit tot aan de kerstdagen. Een volgende actieve neerslagzone voorziet het Europese weermodel voorlopig, jawel, in de nacht van 24 op 25 december. Maar die timing kan nog wel een paar keer veranderen.

Op de weerkaarten verandert er de volgende dagen wel één belangrijke factor. De straalstroom schiet vanuit Noord-Afrika naar Oost-Europa. Daar wordt het volgende week een stuk minder koud. Onze winterkou zal vanaf volgende week uit het noorden moeten komen, niet uit het oosten. Dat betekent ook dat de warmere bovenluchten niet ver uit de buurt liggen en dat de kansen op ijzel dus stijgen. Ook dat hoort bij een echte lange winter.

Over het ijs is er weinig goed nieuws te melden: door de sneeuw is de kwaliteit belabberd en groeit het ijs ondanks de koude nachten nauwelijks aan. Ik zou niemand aanraden om het ijs op te gaan.

Tot slot: vaste lezers van deze ijsverwachting die mij ook eens aan het werk willen horen, kunnen de volgende dagen rond 8 uur 's ochtends afstemmen op Studio Brussel, waar ik het weerpraatje doe voor Music for Life, soms vlak voor en soms vlak na het nieuws van 8u. En allemaal een plaat aanvragen voor het goede doel!

Hieronder een mooie illustratie van de Postma-regel die stelt dat in koude winters zachte oplossingen ook koud uitpakken. Een depressie gevuld met ijskoude lucht houdt begin volgende week de winter boven Vlaanderen in stand.

Winterweer kan verdraaid hardnekkig zijn en daar hebben zelfs de meest geavanceerde weermodellen nog moeite mee. Dat is vandaag weer gebleken. Eerst en vooral viel er een pak meer sneeuw dan verwacht. In Oostende lag er vanmorgen 12 cm, in het Gentse rond de middag een centimeter of 7. Alle modellen berekenden in hun ochtendrun voor de kust nog een middagtemperatuur tussen +3 en +7°C. In werkelijkheid bleeft het kwik er steken bij het vriespunt.

Ook voor de omgeving van Gent lieten de weermodellen de temperatuur vandaag positief worden (zie vorige bijdrage). In werkelijkheid bleeft het gewoon lichtjes vriezen.

De sneeuw is een prachtig gezicht, maar tegelijk funest voor de schaatsers. De prille (en uiterst onbetrouwbare!) ijsvloer is bedekt met een dikke laag sneeuw. Sneeuw is de perfecte isolatie. Het ijs zal de volgende dagen nauwelijks nog aangroeien, behalve op de plaatsen waar het water nu nog open ligt, hoe paradoxaal dat ook klinkt.

Ook vannacht kan er nog wat sneeuw bijvallen. Blijft het bewolkt, dan ligt de minimumtemperatuur rond -3°C in het Gentse, maar als het lang genoeg uitklaart, zou het mij niet verbazen dat het kwik boven de verse sneeuwlaag een stuk onder de -5°C uitkomt.

Morgen vrijdag heeft de wind weer de noordoosthoek opgezocht en komen de maxima niet veel hoger dan -1° à -2°C. Het is overwegend zonnig. De kans op een sneeuwbui is in het binnenland klein. 's Avonds valt de wind weg en op plaatsen waar er veel sneeuw ligt, kan het kwik erg diep onderuit gaan. Tussen de -6° en de -10°C is zeker haalbaar. Zaterdag wordt een ijskoude dag, met maxima rond -2°C. De sneeuwlaag kan zich dus moeiteloos handhaven. In de loop van de avond neemt bewolking toe. Dat zorgt ervoor dat de vorst 's nachts wat tempert, maar er gaat ook opnieuw sneeuw vallen. Op zondag laten de weermodellen de temperatuur in een groot deel van Vlaanderen weer (ruim) positief worden, maar met de ervaring van vandaag in het achterhoofd, zetten we daar voorlopig maar de nodige vraagtekens bij.

Het kwik ging vanochtend vroeg diep onderuit in Drongen-Baarle. Rond zonsopgang duidde de thermometer -7,4°C aan. De omgeving van Gent was daarmee één van de koudste plekjes in Vlaanderen. Een ijsdag zat er nog niet in. In de vroege namiddag liep het kwik op tot +1,4°C.

Ook de volgende nacht kan het kwik nog eens diep onderuit gaan. Een -5 à -6°C moet haalbaar zijn. Bewolking kan wel wat roet in het eten gooien. De maxima in het Gentse schommelen morgen rond het vriespunt. In de nacht van woensdag op donderdag komt er vanuit het noordwesten nog meer bewolking opzetten, zodat het dan hooguit tot lichte vorst komt. Het Europese weermodel ECMWF (00u-run van 15/12) berekent daarbij ook 1 tot 3 mm neerslag, zeg in dit geval maar 1 tot 3 cm sneeuw. Voor schaatsers is dit niet zo'n goed nieuws. Op de prille ijsvloer komt dan een isolerende sneeuwlaag te liggen die de verdere aangroei afremt en die ook niet goed is voor de kwaliteit van het ijs. Maar als winters decorum is het natuurlijk wel prachtig.

Donderdag overdag komt de temperatuur in het westelijk deel van Vlaanderen, zeg maar van de kust tot de omgeving van Antwerpen en Brussel, een aantal uur boven het vriespunt uit, omdat de wind tijdelijk de westelijke hoek heeft opgezocht en daarmee zachtere lucht is binnengestroomd. Reken op 4° vlak aan zee, rond +2° in het Gentse en tussen 0° en 1° in de omgeving van Antwerpen en Brussel. Alles wat verder naar het oosten ligt, blijft waarschijnlijk nipt in de vrieskou. In de loop van de dag spant de noordoostenwind weer aan en duikt heel het land opnieuw de vorst in. 's Nachts zakt het kwik opnieuw richting -5°C.

Het ziet ernaar uit dat vrijdag voorlopig de koudste dag wordt, met maxima in het Gentse rond -2°C. Het blijft dan ook droog. 's Avonds gaat het kwik erg snel onderuit en in de loop van de nacht kan de thermometer -8° aanwijzen in het Gentse, meer naar het oosten is strenge vorst mogelijk.

Daarna hebben we de scherpste kantjes van de kou wel gehad. Vanaf zaterdag lijkt de wind weer de (noord)westelijke sector op te zoeken en dan zouden de maxima opnieuw enkele graden boven nul uitkomen, terwijl het 's nachts meest licht vriest. De kans op winterse neerslag neemt opnieuw toe. Maar we zien ook dat vanaf zaterdag de onzekerheid in de temperatuursverwachting groot wordt. We bevinden ons immers op de grens van een relatief warme Noordzee (zeewatertemperatuur 10°C) en een Europees vasteland dat voor een groot deel met ijskoude lucht is gevuld. Het maakt dus een hemelsbreed verschil of de wind vanover zee, dan wel vanover land blaast. Met andere woorden: de exacte koers van de depressies in onze omgeving zullen bepalen of de winter nog een tijdje stand houdt, ofwel geleidelijk aan wordt verdreven. En zoals we inmiddels weten, laat koude lucht zich vaak minder gemakkelijk opruimen dan de weermodellen berekenen.

Hieronder: de onzekerheid in de EPS-temperatuursverwachting is groot vanaf zaterdag. (bron: www.weerplaza.nl)