IJsverwachting voor Vlaanderen

Eerst en vooral mijn verontschuldigingen voor het lange uitblijven van een update in deze spannende tijden, maar ik ben ook nog met een aantal andere dingen bezig.

In de vorige bijdrage stelde ik nog de vraag of het licht winters, diep winters, of helemaal niet winters zou worden. Ik zou uiteindelijk nog een andere term willen opdiepen: het wordt de komende dagen middelmatig winters. Op de weerkaarten zien we morgen een hogedrukgebied met kern boven IJsland. Aan de oostflank zakken twee lagedrukgebiedjes over de Noordzee naar het zuiden. Een eerste koerst over Engeland en zorgt ervoor dat de wind bij ons uit de oostelijke sector blijft komen. De westcirculatie van de vorige weken heeft ervoor gezorgd dat heel Europa vol zachte maritieme lucht zat en het duurt natuurlijk een tijdje voor die terug is gedreven. Daardoor komt de afkoeling maar aarzelend op gang, maar dinsdag zou de maximumtemperatuur in het grootste deel van Vlaanderen onder het vriespunt blijven. "Nadeel" van het feit dat de kern vrij ver van ons verwijderd blijft, is dat ook de neerslag uitblijft. We hoeven tot en met dinsdag dus geen sneeuwval van betekenis te verwachten.

Een tweede lagedrukkern zakt naar het zuiden via Denemarken. Dat zorgt ervoor dat de wind woensdag eventjes uit de westelijke sector komt. Vooral in de westelijke helft van Vlaanderen kan daardoor de temperatuur weer een graadje boven het vriespunt uitkomen. Aan zee wordt het maximaal een graad of 3. De kans op sneeuw neemt dan wel toe, tot ongeveer 90 procent. Er wordt gemiddeld 1 mm neerslag (of 1 cm sneeuw) verwacht. De bewolking tempert wel de vorst. 's Nachts blijft het licht vriezen, aan de kust kan het kwik ook 's nachts een fractie boven nul blijven.

Donderdag zien we dan een koud hogedrukgebied boven Zuid-Scandinavië en een gordel van depressies ten zuiden van de 50ste breedtegraad. Met andere woorden: de wind zoekt de oostsector opnieuw op en het wordt opnieuw kouder. 's Nachts vriest het plaatselijk weer matig en overdag blijft op veel plaatsen in Vlaanderen het kwik onder het vriespunt.

Na donderdag wordt de situatie wat precair. De blokkade blijft gehandhaafd boven Groenland, IJsland en Ierland. Boven Scandinavië ligt een diepe depressie, gevuld met ijskoude lucht. Ten zuiden en ten oosten van ons blijft de luchtdruk vrij hoog. Wij lijken in een gebied te komen met weinig drukgradiënt. Dat laat verschillende opties open. Met een noordelijke tot noordwestelijke stroming kan er zachtere, maritieme lucht binnendringen, met lichte dooi tot gevolg. Maar als de hogedruk in onze omgeving genoeg tegenstand biedt, stagneert de koude lucht en blijft het dag en nacht vriezen. Eén optie lijkt de komende tien dagen niet aan de orde: een inval van zeer zachte lucht met temperaturen boven de 5°C.

Om maar voorzichtig over de schaatskansen te beginnen: tegen volgend weekend ligt er in de omgeving van Gent in stilstaand en ondiep water een ijsvloer van in het slechtste geval een centimeter of 2 en in het beste geval een centimeter of 10. Het gemiddelde van de 50 EPS-leden komt tegen 20 december uit op een ijsvloer van 5 cm. De kans op een betrouwbare ijsvloer is dus nog klein.

Krijgen we na het weekend diep winters, licht winters of geen winters weer? Het kan eigenlijk nog allemaal. In de vorige bijdrage had ik het over de blokkade die zich vormt. Dat die blokkade er komt, is nu wel zeker. De precieze positie van de hoge- en lagedrukgebieden zal bepalen wat voor winterweer we mogen verwachten. Dat het op details aankomt, weten de meesten al wel.

Zaterdag ligt de kern van het hogedrukgebied boven Schotland en Zuid-Noorwegen. De wind komt dan uit NNO tot NO. De temperatuur gaat dan wat naar omlaag, maar de aangevoerde lucht is nog niet echt koud. De maxima liggen rond 5 à 6°C. Zondag zien we een eerste kantelmoment. Het hogedrukgebied is wat meer doorgeschoven naar het noorden en aan de zuidflank beweegt een klein lagedrukgebied retrograads (van oost naar west) over onze omgeving. Als de kern ten zuiden van ons wegtrekt, dan blijft de wind aflandig en kan de zachte zeelucht ons niet bereiken. De bovenluchten zijn koud genoeg (-6°C op 850 hPa) om dan voor sneeuw te zorgen. Blijft de kern ten noorden van ons, dan komt de wind vanover de warme Noordzee en dan valt de neerslag als regen.

De neerslaghoeveelheid die voor zondag wordt berekend, is hoe dan ook klein. Op een dik pak sneeuw hoeven we dus in geen geval te rekenen.

Ook na het weekend zien we een gelijkaardige situatie. Een blokkade in de omgeving van IJsland en Groenland en depressies die langs de zuidoostflank van het hogedrukgebied afzakken naar het zuiden. Komt de blokkade iets te veel naar het noorden of het westen te liggen, dan komen we in de zachte lucht terecht en valt er regen. Blijft de zuidflank van het hogedrukgebied wat dichter in onze buurt, dan blijft de wind aflandig en kan het flink koud worden, met matige nachtvorst en maxima rond of onder nul. Als er dan storingen meegevoerd worden in de oostelijke stroming, valt er sneeuw.

De koude oplossingen zijn iets talrijker aanwezig dan de zachte. De kans dat het licht winters wordt, is groter dan de kans op zacht weer of op diep winters weer. Over enkele dagen weten we meer.

Hieronder: het Europese weermodel ECMWF laat maandag een depressie afzakken van Noorwegen naar de Lage Landen. De precieze koers van de kern zal bepalen of we in relatief zachte zeelucht (met kans op regen) of in koude continentale lucht (met kans op sneeuw) terecht komen.

De hardnekkige westcirculatie die een groot deel van de herfst zorgde voor winderig en nat weer, maakt de komende dagen plaats voor een geblokkeerd stromingspatroon. Zo aan het begin van de winter, is dat geen slechte timing. Of er echt winterweer op het programma staat, is nog afwachten. Maar de fundamenten voor een koude periode worden in elk geval gelegd.

Wat staat er de volgende dagen te gebeuren? We zien nog altijd een diepe depressie op de Atlantische Oceaan (kerndruk 945 hPa!) ten zuidwesten van IJsland. Er ligt een stevig hogedrukgebied (1040 hPa) boven Zuid-Rusland en ook eentje boven Noord-Siberië. Een derde hogedrukgebied ligt boven Noord-Afrika en dat maakt vanaf woensdag verbinding met het Russische hoog. De Atlantische depressie vult langzaam op en blijft ter plaatse liggen. Het hele Europese continent wordt één bolwerk van hoge luchtdruk, met diverse afzonderlijk kernen.

Tegen het weekend is de Atlantische depressie grotendeels opgevuld en ligt de belangrijkste kern van hoge luchtdruk in onze omgeving, met een uitloper naar Scandinavië. Op de hoogtekaarten zien we dat als een wig die zich van Noord-Afrika uitstrekt tot IJsland. Er is met andere woorden een blokkade ontstaan. De zachte, maritiem subtropische lucht kan ons niet meer bereiken.

Wordt het dan meteen winter vanaf vrijdag? Neen. De temperatuur zakt naar normale waarden voor de tijd van het jaar, zonder dat er ons al diep winterse taferelen te wachten staan. Op zondag zien we dat een hogedrukkern zich boven de Britse Eilanden heeft gevestigd. Rond die kern sijpelt er nog altijd lucht vanover de Noordzee binnen, en die is nog altijd 12° warm. Maar we zien dat ook in het hoge noorden, boven Scandinavië en IJsland, de luchtdruk hoog is. Daardoor komt een transport van ijskoude lucht op gang naar het zuiden. Of die ijskoude lucht ons na het weekend ook zal bereiken, dat is afwachten, maar de situatie is voor het begin van de winter meer dan hoopvol te noemen. Tenminste, voor wie van ijs en sneeuw houdt.

Concreet: tot en met met vrijdag blijft het zacht, met maxima in Vlaanderen rond 10°C. Zaterdag krijgen we droog en tijdelijk minder zacht weer, met maxima rond 5°C. Daarna sijpelt er opnieuw maritieme lucht binnen, waardoor het kwik op zondag en maandag weer een graad of 8 kan halen. Als alle puzzelstukjes op hun plaats vallen, zou het dan vanaf dinsdag een pak kouder kunnen worden, met matige nachtvorst en maxima rond het vriespunt. Die kans lijkt momenteel rond 70 procent te liggen. Een dertig procent van de berekeningen van het EPS houden de vrieskou ook dan buiten onze grenzen. De volgende dagen zullen meer duidelijkheid brengen.

Hieronder: op de hoogtekaart zien we duidelijk dat de westcirculatie tegen het weekend plaats heeft gemaakt voor een blokkade.