IJsverwachting voor Vlaanderen

De operatie "rekken van de koudeperiode", waarvan sprake in de vorige bijdrage, lijkt goed en wel begonnen. Het Europese weermodel dat eerst de dooi liet invallen vanaf woensdagnamiddag, komt grotendeels op die berekeningen terug en laat opnieuw ruimte voor een langdurig aanhouden van de vorstperiode. Een groot deel van de ensembleleden laat de vorstperiode zeker al tot zaterdag aanhouden. Daarna is de onzekerheid opnieuw groter. Een grote eensgezindheid over het einde van de winterprik is niet meer te bespeuren en een aantal leden van zowel het ECMWF- als het GFS-ensemble laten het gewoon doorwinteren tot het einde van de vijftiendaagse verwachtingsperiode.

Er lijken trouwens bijzonder boeiende dagen aan te breken voor wie de winter een warm hart toedraagt. Vanmorgen zakte het kwik in Drongen alweer tot -7,5°C. De maxima schommelen vandaag rond het vriespunt, terwijl de zon uitbundig schijnt. Met andere woorden: een perfecte schaatsdag.

Vannacht neemt de bewolking toe, maar in de omgeving van Gent zou het toch nog een paar graden moeten vriezen. Morgen overdag schommelt het kwik rond +2°C. Er is meer bewolking en de lucht is vochtig. Er zal dus wat water op het ijs komen. In de nacht van zondag op maandag neemt de bewolking toe. De minima schommelen rond het vriespunt en er kunnen enkele centimeter sneeuw vallen. Maandag zakt het kwik in de loop van de dag onder het vriespunt. De rest van de werkweek vriest het 's nachts meest matig, overdag ligt de temperatuur vanaf woensdag iets boven nul. Van dinsdag af groeit er 's nachts weer meer ijs aan dan er overdag kan wegdooien. Het einde van de schaatsperiode is in Vlaanderen dus voorlopig nog niet in zicht.

De laatste "0" in het winteroverzicht in de rechterkolom van deze website is weggewerkt. Gisteren steeg het kwik in Drongen-Baarle niet hoger dan -0,3°C en daarmee is de eerste ijsdag van deze winter een feit. Vannacht ging het kwik trouwens amper naar beneden. Het minimum kwam niet verder dan -1,4°C. Daarmee stagneert de aangroei van de ijsvloer tijdelijk. Vandaag loopt de temperatuur zelfs vrij hoog op omdat er tijdelijk een zwakke westenwind staat. Er kan zelfs wat ijs afsmelten.

In de namiddag zoekt de wind opnieuw de noordoosthoek op. Het klaart opnieuw uit en rond 20 uur begint het weer te vriezen in het Gentse. Tegen de ochtend schommelt het kwik rond -4°C. Ook overdag komt het kwik zaterdag nauwelijks of niet boven het vriespunt, zodat het mogelijk moet zijn om opnieuw onder goede omstandigheden te schaatsen op plaatsen waar dat de vorige dagen ook al mogelijk was. Nieuwe schaatsplekken komen er niet bij. Daarvoor is de ijsgroei de vorige dagen te veel gestagneerd.

Zaterdagavond begint het kwik eerst nog te dalen, tot rond -5°C in het Gentse. In de loop van nacht krijgen we door een noordwestelijke wind te maken met vrij zachte martieme lucht. Er drijft meer en meer bewolking binnen en de temperatuur gaat omhoog. Zondag kan het kwik al in de vroege ochtend positief worden. Rond de middag is het een graad of 2 boven nul. Het is zwaarbewolkt en de lucht is vrij vochtig, zodat er snel water op de ijsvloer komt. Zondag lijkt dus geen goede schaatsdag te gaan worden.

In de nacht van zondag op maandag schommelt het kwik in het Gentse rond het vriespunt. Er valt wat neerslag. De provincie Oost-Vlaanderen ligt daarbij op de grens tussen de regen in het westen en de sneeuw in het oosten. Het temperatuurverloop op maandag wordt bijzonder interessant. 's Morgens vroeg is het kwik nog licht positief. De wind draait al snel van noordwest naar noordoost. Rond de middag begint het te vriezen en in de loop van de namiddag zakt de thermometer zienderogen. Rond zeven uur 's avonds vriest het al een graad of 4. In de loop van de nacht zakt het kwik verder tot -7°.

Dinsdag lijkt dan een erg koude dag te gaan worden, met maxima rond -2°C. Maar de verwachtingen worden dan stilaan onzeker. Het Europese weermodel laat het nog één keer bijzonder stevig vriezen in de nacht van dinsdag op woensdag (tot plaatselijk -10° in Vlaanderen), maar daarna zou het afgelopen zijn met de vrieskou. Het Amerikaanse GFS-model rekt de koude periode nog tot en met volgend weekend.

Het is nu al een dag of drie dat de operationele berekening van het ECMWF-model vanaf woensdag een westelijke stroming laat ontstaan boven onze regio, die een radicaal einde maakt aan de vorstperiode. Eerst kreeg deze berekening niet veel bijval van het ensemble, maar sinds gisteravond kiest de overgrote meerderheid van de ensembleleden ook voor de zachte oplossing die de hoofdberekening vanaf woensdag laat zien. De oceaanblokkade lijkt in elk geval te verdwijnen en plaats te maken voor een hogedrukgebied in onze omgeving of ten zuiden van ons. Als dat hogedrukgebied op de juiste plaats terecht komt, kan de koude periode nog eventjes gerekt worden. Het continent is immers voldoende afgekoeld. In het beste geval duurt dat "rekken" lang genoeg, tot er een nieuwe blokkade ontstaat. Maar dat moet dan gebeuren op een termijn die nu nog niet op de verwachtingskaarten staat.

Wat wel vast staat: tot en met woensdagochtend blijft de winter regeren en kan er geschaatst worden, de ene dag al onder betere condities dan de andere.

Op basis van de meest recente weerkaarten (bij het schrijven van deze bijdrage de 3000-run) lijkt de vorstperiode nog minstens een week aan te zullen houden. De diep-winterse scenario's met strenge vorst en volop sneeuw, lijken er (voorlopig ?) niet in te zitten, maar van doorzettende dooi is evenmin spraken. Na een dag of zes lopen de verwachtingskaarten van de verschillende modellen trouwens duchtig uiteen. Het Duitse model komt bijvoorbeeld met een koude oplossing aandraven voor volgende week, met een klassiek IJslandhoog. De operationele run van ECMWF3000 ziet er op het eerste zicht wat minder uit met af en toe wat maritieme aanvoer, maar toch mogen de temperaturen van deze run er best zijn. Zo mogen we voor de omgeving van Gent volgens EC3000 rekenen op volgende minima en maxima:

• wo 31/12: Tn -6°, Tx +2°C
• do 01/01: Tn -5°, Tx +1°C
• vr 02/01: Tn -4°, Tx +1°C
• za 03/01: Tn -7°, Tx -1°C
• zo 04/01: Tn -7°, Tx +2°C (enkele graden hoger in het uiterste westen van Vlaanderen)
• ma 05/01: Tn -4°, Tx +1°C
• di 06/01: Tn -8°C, Tx -1°C

De dauwpunten blijven bijna de hele tijd negatief, zodat de positieve maxima weinig of geen schade aanrichten aan de ijsvloer. Alleen zondag lijkt een mindere dag te worden, met eventjes positieve dauwpunten en neerslag die waarschijnlijk valt als natte sneeuw of regen. Maar tegen dan moet de ijsvloer voldoende stevig zijn om deze tijdelijke dooi te doorstaan. Op niet al te diep water is het ijs dan minstens een centimeter of tien dik.

Na zondag lijkt de winter weer een tandje bij te steken, hoewel zoals gezegd de verschillende oplossingen van de weermodellen dan aardig uit elkaar lopen. Het maakt het alleen maar spannend om te volgen.

Vandaag zijn de eerste Vlaamse natuurijsschaatsers in de media opgedoken. Ik hoop dat er ook nergens ondergedoken zijn, want schaatsen op een amper twee nachten oude ijsvloer blijft riskant. Er is trouwens geen reden om overhaast te werk te gaan, want de winter houdt de volgende dagen moeiteloos stand.

In Drongen kwam het kwik vandaag opnieuw eventjes boven het vriespunt (Tx +0,4°C), maar voor het ijs is dat geen enkel probleem. Door de lage dauwpunten gaat de ijsvorming ook bij licht positieve luchttemperaturen gewoon door. Morgen dinsdag krijgen we, na opnieuw een nacht met matige vorst, een vergelijkbaar weerbeeld als vandaag: veel zon, weinig wind en maxima die lokaal lichtjes positief worden. Op woensdag krijgen we wat meer bewolking. Dat komt door een zogenaamde "koude put" boven Noord-Frankrijk: een bel met koudere lucht op grote hoogte. Die zorgt voor wolken. Het Duitse weermodel laat de koude put woensdag zelfs pal over ons land trekken, met wat winterse neerslag: aanvriezende regen of sneeuw. Uit het oogpunt van de schaatser zou dat niet zo positief zijn: een eventueel sneeuwlaagje op het ijs werkt als een isolerend deken en verhindert dat de ijsvloer snel aangroeit. Maar als er neerslag valt, zijn het in elk geval geen grote hoeveelheden.

De bewolking kan ook de vorst wat temperen in de nacht van woensdag op donderdag, maar van echte dooi is geen sprake. Het blijft elke nacht minstens licht vriezen en waar er eerder nog sprake was van een tijdelijke verzachting tijdens het weekend, lijkt het nu zelfs nog wat kouder te zullen worden, met opnieuw matige nachtvorst en maxima rond het vriespunt. Tegen zondag nemen de sneeuwkansen weer wat toe, maar tegen dan moet de ijsvloer zo stevig geworden zijn, dat die probleemloos kan worden schoongeveegd. Ook na het weekend lijkt de winter voorlopig van geen wijken te weten, met hogedruk ten noorden van ons en depressies ten zuiden. Zoals dat hoort in koude winters.

Illustratie: de koude put boven Noord-Frankrijk (op de kaart in het groen) die woensdag tijdelijk voor wat meer bewolking en zelfs wat lichte winterse neerslag kan zorgen.