IJsverwachting voor Vlaanderen

Het begint er steeds meer naar uit te zien dat de winterprik een fameus verlengstuk kan krijgen. Koude of strenge winters worden niet veroorzaakt door één hogedrukgebied dat een heel seizoen lang op één gunstige plek blijft liggen. In dergelijke winters zien we vaak een aaneenschakeling van verschillende en soms verrassende luchtdrukconfiguraties die de kou in stand houden. Tussendoor zijn er, zelfs in de strengste winters, ook wel een aantal dagen waarop het wat minder koud is. Het beste voorbeeld hiervan is de fameuze winter van 1962-'63.

Komend weekend zien we zo een afwisseling van de macht. Het hogedrukgebied dat nu boven Zuid-Noorwegen ligt en ons de eerste vorstperiode van de winter bezorgt, zakt de komende dagen stilaan weg naar het zuidoosten. Een nieuwe hogedrukcel, in de buurt van IJsland, neemt vanaf woensdag het heft in handen en zorgt ervoor dat de oceaan geblokkeerd blijft. Vanaf donderdag (nieuwjaar) komen we in het zadelgebied terecht tussen het "oude" hogedrukgebied in het zuidoosten en het "nieuwe" nabij IJsland. Dan hangt alles af van details. Blijven we in een zwakke continentale stroming, dan blijft het vanaf donderdag tijdens de nachten licht tot matig vriezen en komt ook overdag het kwik nauwelijks boven nul. Komen we in een zwakke noordelijke stroming, dan kan zachtere maritiem polaire lucht ons land binnendrijven en is er tijdelijk een lichte dooi, in het slechtste geval ook 's nachts.

Aan de oostelijke flank van het nieuwe hogedrukgebied stroomt vanaf het midden van volgende werkweek een grote portie kou naar het zuiden. Als die ons vol treft (zoals sommige ensemble-leden van GFS en ECMWF suggereren), dan krijgen we diep winters weer, met matige tot strenge vorst en kans op sneeuw. Blijven de koude bovenluchten een fractie ten oosten van ons, dan krijgen we dezelfde frustrerende situatie als in 2006, toen het bij ons zacht bleef terwijl het in Duitsland de stenen uit de grond vroor.

Voorlopig lijkt het er op dat de vorst zich in elk geval nog minstens een kleine week kan handhaven. De ijsvloer die zich de komende dagen vormt, kan een mooie basis zijn voor de rest van de winter. Voorlopig is het ijs nog nergens betrouwbaar. Een aantal kleinere vijvers en plassen zijn wel al volledig dichtgevroren en kunnen tegen dinsdag beschaatsbaar zijn. Grotere wateroppervlakken liggen vaak nog grotendeels open, vooral door de stevige wind die er de voorbije dagen stond. Wie nog voor woensdag de schaatsen al onderbindt, moet in elk geval uiterst voorzichtig zijn en de ijsvlakte door en door kennen!

Op basis van de EC2700-run mogen we ons de komende dagen verwachten aan de volgende minima in de streek rond Gent:

• zondagochtend: -4°C
• maandagochtend: -5 à -6°C
• dinsdagochtend: -7°C
• woensdagochtend: -7 à -8°C

Vanaf donderdag 1 januari zijn de verwachtingen nog altijd bijzonder onzeker. Dat blijkt al uit de verwachte minimumtemperatuur voor donderdagochtend. De 50 EPS-leden komen met oplossingen die variëren tussen +1° en -9°C. De algemene trend is toch een tijdelijke verzachting tijdens de eerste januaridagen. Die is te wijten aan een "dooi om de noord". Op zondag 4 januari "piekt" het ensemblegemiddelde op +4°, daarna daalt het weer naar waarden rond het vriespunt. Dat gemiddelde zegt op zich weinig, want de spreiding in de temperatuurpluim voor Vlaanderen bedraagt op 6 januari ruim 22 graden, met uitersten die zich situeren tussen +8° en -14°C.

Binnenkort volgt een bijdrage met meer informatie over de verwachte luchtdrukverdeling.

Op dit eigenste moment zakt het kwik stilaan naar het vriespunt en beginnen we aan de eerste (en hopelijk niet laatste) vorstperiode van deze winter. Het lijkt voorlopig een eerder bescheiden vorstperiode te worden, met lichte tot matige vorst tijdens de nacht en maxima rond of net onder het vriespunt. Er staat de eerste dagen behoorlijk wat wind, wat ijsvorming op grotere wateroppervlakten zal bemoeilijken. Waarschijnlijk blijven de schaatsmogelijkheden voorlopig dus beperkt. Vanaf dinsdag moet het mogelijk zijn om de schaatsen onder te binden op ondiep water, zoals ondergelopen weiden of ondiepe en niet al te grote veen- en voormalige turfplassen. Vaarten en grote meren lijken voorlopig nog geen betrouwbaar ijs te gaan opleveren.

Zoals het er nu naar uit ziet, zal de vorstperiode zeker een zestal dagen aanhouden. Vanaf donderdag 1 januari zijn de verwachtingen erg onzeker. Het meest waarschijnlijke scenario is dat de vorst vanaf dan getemperd wordt, of dat er zelfs dooi intreedt. Dat laatste is wat de operationele berekening van ECMWF2512 laat zien en die operationele berekening heeft de voorbije dagen getoond dat ze de situatie erg goed te pakken heeft. Aangezien het ensemble toch nog heel wat ruimte houdt voor aanhoudende negatieve temperaturen, houden we nog een slag om de arm. Het ensemblegemiddelde blijft op het einde van de tiendaagse verwachtingsperiode rond het vriespunt schommelen. Het is dus niet uitgesloten dat de vorstperiode het toch langer uitzingt.

Toch gaat ook het Amerikaanse GFS-model voor een tijdelijke verzachting vanaf nieuwjaar. Opvallend bij dit model, is dat een groot deel van de ensembleleden gaan voor een ijskoud vervolg vanaf 5 januari. Ook ECMWF liet de voorbije dagen op het einde van de verwachtingsperiode ruimte voor nieuwe (ijs)koude ontwikkelingen na de vermoedelijk zachtere periode rond nieuwjaar.

Maar laat ons eerst maar profiteren van de eerste (beperkte) schaatsmogelijkheden op het einde van  dit jaar.

Het Europese weermodel van ECMWF heeft zijn reputatie kunnen waarmaken (zie vorige bijdrage). Het begin van de duidelijk koudere periode is al in de steigers gezet. Het hogedrukgebied dat tot eergisteren boven Frankrijk lag, heeft zich vandaag boven ons land gevestigd en bouwt inmiddels een rug uit in de richting van Scandinavië. Morgenochtend ligt de kern al boven Zuid-Noorwegen en op Kerstdag (overmorgen) smelt het samen met het Russische hogedrukgebied. Vanaf dan staat er bij ons een continentale stroming, die geleidelijk koudere lucht aanvoert. Vooral vanaf tweede Kerstdag zullen we dat beginnen te merken. Het vriest dan 's ochtends al licht en overdag komt het kwik nog nauwelijks boven het vriespunt.

De continentale stroming lijkt meerdere dagen te zullen gaan aanhouden. Zaterdag en zondag ligt de kern van het hogedrukgebied nog altijd boven Zuid-Scandinavië. Op maandag zakt ze wat naar het zuiden, de kern komt dan meer boven Denemarken te liggen. Maar wat belangrijk is: voorlopig lijkt niets er op te wijzen dat het hogedrukgebied naar het zuidoosten wegtrekt, iets wat de vorige winters schering en inslag was. Daardoor werden beginnende wintertjes steevast in de kiem gesmoord. Nu suggereren zowel ECMWF als het Amerikaanse GFS dat de hogedrukinvloed tegen de jaarwisseling ten noorden van ons blijft, meer bepaald in de omgeving van IJsland. Vooral het noorden van Nederland riskeert dan enkele zachtere dagen (de bekende "dooi om de noord"), maar tegelijk neemt in dat geval de kans op nog kouder weer uiteindelijk weer toe, als vanuit het hoge noorden aan de oostflank van het hogedrukgebied ijskoude bovenluchten komen afgezakt.

Ijskoude bovenluchten, dat is wat we voorlopig nog te kort komen om het echt diep winters te maken. Strenge vorst hoeven we voorlopig niet te verwachten. 's Nachts vriest het vanaf vrijdag licht tot matig, overdag schommelen de temperaturen rond het vriespunt. Omdat de lucht droog is en de zon deze tijd van het jaar de minste kracht heeft, moet dat ruimschoots volstaan om tegen halfweg volgende week te kunnen schaatsen op ondergelopen weilanden, ondiepe sloten en plassen. Het ijsmodel van het KNMI voorziet voor De Bilt tegen woensdag een ijslaag van ongeveer 9 centimeter op water van twee meter diep. Aangezien het in Vlaanderen allicht nog wat harder zal vriezen dan in De Bilt, zal dit ook hier zeker het geval zijn. Het wordt dus stilaan tijd om de schaatsen te slijpen en op de juiste ronding te zetten voor natuurijs. Het is lang geleden dat we nog eens aan het begin van een koude periode stonden zonder dat het einde ervan alweer in zicht was...