IJsverwachting voor Vlaanderen

Om in onze gematigd-maritieme omgeving een pak sneeuw te laten vallen, moeten heel wat factoren meezitten. Soms lukt dat wonderwel. Zoals vandaag (zondag) bijvoorbeeld. De voorbije dagen werden we overspoeld door arctische lucht, waardoor vooral de bovenluchten sterk afkoelden. Dat leverde vrijdag en zaterdag een aantal winterse buien op. Op waarnemingshoogte bleef het vrij zacht. Dat kwam omdat de onderste luchtlagen sterk werden opgewarmd door de Noordzee, die nog altijd 11°C "heet" is. De vlokken die toen vielen, konden onmogelijk blijven liggen.
Maar toen zat alles plots mee. Er kwam vanuit het noordwesten een depressie afgezakt. Voor die depressie bevond zich een zogenaamde trekrug: een mobiel gebied van hoge luchtdruk. De koude lucht kwam daarin tot rust. Ook aan de grond begon het af te koelen en het kwam zondagochtend tot lichte vorst. Naarmate de depressie dichterbij kwam, trok de wind weer aan. Die had ondertussen de ZZW-hoek opgezocht. Daarmee was de toevoer van zachte zeelucht afgesneden. De lucht kwam nu vanuit het (Noord-Franse) binnenland en was ook aan de grond koud. In dat geval doet de precieze temperatuur van de bovenlucht er niet veel meer toe: zolang die over de hele lijn negatief is, zal er sneeuw vallen. Zelfs al is het bijvoorbeeld amper -2°C op 850 hPa.

De frontale neerslag viel meteen als sneeuw. Vervolgens was de storing zo vriendelijk om met haar occlusiepunt (waar koufront en warmfront samenkomen) ten zuiden van ons door te trekken (zie het satrep-beeld hieronder). Daardoor bleven we uit de warme sector. De temperatuur liep dus niet op tijdens de neerslag en de wind aan de grond bleef in vrijwel heel Vlaanderen de hele tijd vanover land waaien. Pas nadat het stopte met sneeuwen, ruimde de wind verder naar het westen en begon de temperatuur stilaan op te lopen. Maar ondertussen lag er hier 6 cm sneeuw. In Limburg liep dat plaatselijk op tot 14 cm.

Hoe zit het nu de volgende dagen? De depressie die ons vandaag (zondag) de sneeuw bezorgde, heeft een langgerekte vorm. Morgen maandag bezorgt ze ons opnieuw neerslag, als de ingedraaide occlusie ons bereikt. Ondertussen is het wat zachter geworden. Waarschijnlijk valt de eerste neerslag als regen. Omdat de verdampende regen een afkoelend effect heeft en de wind verder naar NNO ruimt, is het niet uitgesloten dat de regen na een tijdje overgaat in smeltende sneeuw. Maar een herhaling van de zondagse taferelen zit er niet in. Althans niet in Vlaanderen. Het oosten van Nederland kan zich morgen wel opmaken voor sneeuwtaferelen. In het Gentse schommelt het kwik rond 4°C. In de nacht van maandag op dinsdag komen er opklaringen. Als die breed genoeg uitvallen, kan het kwik wegzakken tot rond de -5°C. Inmiddels is ook duidelijk geworden aan welke kant van de hogedrukwig we vanaf woensdag komen te zitten: voor de winterliefhebber aan de verkeerde kant. We krijgen weer te maken met westenwinden en het kwik loopt zowel overdag als 's nachts flink op: maxima vanaf dinsdag rond +7, later op de week nog hoger. Minima vanaf woensdag rond +4°C.

Ver op de Atlantische Oceaan vormt zich tegen volgend weekend een blokkade. Veel winterse invloed lijkt die niet te gaan uitoefenen op ons weer, maar ze zorgt er wel voor dat de straalstroom voorlopig blijft meanderen. Misschien komt er vroeg of laat wel zo'n meander op de juiste plaats te liggen.

(bron illustratie: www.knmi.nl)

Vandaag trok een koufront over ons land. Het was weinig actief en ging dus vrij onopgemerkt voorbij. Toch was het de eerste stap van een hele weersomwenteling. Achter dit koufront begonnen vooral de bovenluchten flink af te koelen. Dat proces versnelt morgen nog, als achter een nieuw koufront arctische lucht naar onze omgeving stroomt. Er ontstaan flinke buien, die stilaan een winters karakter krijgen. Zoals in de vorige bijdrage uitgelegd, zal het er om spannen of de neerslag zaterdag en zondagochtend valt als regen of als natte sneeuw. Op zaterdag zou de natteboltemperatuur in het Gentse net negatief kunnen zijn, waardoor er in principe zelfs een (tijdelijk) sneeuwdekje zou kunnen ontstaan. Vanaf zondagnamiddag zou de kans op sneeuw snel afnemen omdat de wind dan tijdelijk naar het zuidwesten krimpt.

Voor maandag is de situatie complex. Een indrukwekkend lagedrukgebied boven de Baltische staten ontwikkelt een randdepressie die pal over Nederland naar het zuidoosten zakt. Er staat dan bij ons een westelijke (en dus zachte) wind. In het noorden van Nederland komt de wind uit het noordoosten. Dat blijkt ook uit de verwachte temperaturen maandagavond om 19u: rond +6°aan onze kust, rond het vriespunt in Groningen. Een kleine verandering in de voorziene koers kan grote veranderingen veroorzaken voor de verwachte temperatuur, wind en neerslagvorm. Na de doortocht van de depressie ruimt de wind in elk geval ook bij ons naar het noordoosten. Vanaf dinsdag breidt het Atlantische hogedrukgebied zich uit naar het westen en zorgt zo voor droger weer. Dan wordt het millimeterwerk. Blijft de as van de hogedrukwig boven of ten noorden van ons land liggen, dan kunnen we ons opmaken voor een paar koude nachten. De operationele berekening van EC200 kiest voor die optie en voorziet minima volgende dinsdag rond -5°C, woensdag rond -6°C, donderdag rond -7°C en vrijdag rond -4°C. De maxima zouden dan dinsdag en woensdag rond +4°C schommelen. Donderdag en vrijdag zouden ze nauwelijks boven het vriespunt geraken, onder invloed van mist die ook overdag blijft hangen.

Met die koude oplossing voor volgende week, zit de operationele berekening nog altijd laag in het ensemble. Het ensemblegemiddelde komt aan lichte nachtvorst en maxima rond +3°C. Toch is dit gemiddelde weinig bruikbaar, omdat er van woensdag tot vrijdag een duidelijke tweedeling te zien is. Ruim de helft van de leden kiest voor de koude variant met mist, lichte tot matige nachtvorst en maxima rond het vriespunt. Een kleine helft kiest voor een veel zachtere variant zonder mist, met maxima tot +10° en minima boven +5°C. In de praktijk zal dus worden gekozen voor één van die twee mogelijke scenario's, en niet voor de gemiddelde oplossing. Wordt het de koude variant, dan kan zich een eerste bescheiden ijsvloertje van enkele centimeters dikte vormen. Daarvan is uiteraard geen sprake als de atmosfeer uiteindelijk kiest voor de zachte variant. Nog een paar computerruns afwachten en we weten ongetwijfeld meer.

De weerkaarten laten de komende dagen een paar interessante ontwikkelingen zien. Tot en met donderdag is er weinig spectaculairs aan de hand. Tussen een hogedrukgebied met kern ten westen van Ierland en een Scandinavische depressie, stroomt vanuit het noordwesten gematigde maritieme lucht naar Vlaanderen. De maxima schommelen rond +10°C en de minima komen voorlopig niet veel lager uit dan +5°C. Op vrijdag zien we een indrukwekkende uitbraak van Arctische lucht naar het zuiden. Dat komt omdat het eerder genoemde hogedrukgebied een rug uitbouwt in de richting van IJsland. Vooral de bovenluchten koelen fameus af. In de nacht van vrijdag op zaterdag zijn ze gedaald tot -35°C op 500 hPa (ongeveer 5000 meter hoogte) en tot -8°C op 850 hPa (1500 meter). Dat gaat gepaard met forse buien. Met de genoemde bovenluchttemperaturen en een diktewaarde van amper 519 dam tussen het 1000 en 500 hPa-vlak zou het in theorie ook in Vlaanderen om sneeuwbuien moeten gaan. Eén factor strooit roet in het eten. De oppervlaktetemperatuur van de Noordzee bedraagt nog ruim 11°C. Dat zorgt voor een flinke opwarming van de onderste luchtlaag. Boven zee staat vrijdag en zaterdag een volle 8 beaufort uit het noordwesten tot het noorden. Die blaast de zachte lucht aan het oppervlak een flink stuk het binnenland in. Dat zien we aan de diktewaarde van de luchtlaag tussen 1000 en 850 hPa. Die zakt tot 128 dam en dat is zowat de grenswaarde die het verschil maakt tussen (natte) sneeuw en regen. Zeker voor de westelijke helft van Vlaanderen is het twijfelachtig of er sneeuw van betekenis zal vallen komend weekend. Door de sterke aanlandige wind komen de maxima in het Gentse uit rond +5°C, de minima liggen dicht tegen het vriespunt.
Voor de Ardennen bestaat er geen twijfel. Daar valt alle neerslag vanaf vrijdagavond als sneeuw. Tegen zondagmiddag kan er in de Hoge Venen een sneeuwtapijt van ruim 10 cm liggen.

Vanaf zondag warmen de bovenluchten opnieuw op. Tegen zondagnamiddag is de kans op winterse neerslag in Vlaanderen alweer een stuk kleiner geworden. Het vervolg is vrij onzeker. De operationele berekening van EC1800 houdt het voor begin volgende week bij normale temperaturen voor de tijd van het jaar, maar duikt dan de winter in. Voor volgende week donderdag (27/11) berekent de operationele run maxima rond 0°C in Vlaanderen en rond -3°C in de Ardennen. Daarop zou een nacht volgen met minima tot -7°C in Vlaanderen en tot -13°C in Hoog-België. De operationele berekening is vrijwel de enige die met dit ijskoude scenario op de proppen komt. Zowat alle vijftig leden van het ensemble houden het een stuk zachter. Op het einde van de tiendaagse verwachtingsperiode schommelt het ensemble-gemiddelde voor de maximumtemperatuur rond de +5°C en voor de minimumtemperatuur rond de +2°C. Dat lijkt meer realistisch te zijn. Toch houden we de koudere variant even in het achterhoofd, want ook in de ensembles van het Amerikaanse GFS-model zitten er op de langere termijn een paar winterse oplossingen tussen. En dat is niet elk jaar in november al het geval.