IJsverwachting voor Vlaanderen

De eerste Hellmanpunten van de winter 2008 in Drongen zijn binnen. De gemiddelde etmaaltemperatuur bedroeg vandaag -0,3°C. De minimumtemperatuur van -2,8° was ook de laagste van dit nieuwe winterhalfjaar. Op kleine sloten en plassen ligt het eerste laagje ijs. De maximumtemperatuur kon eventjes oplopen tot +3,0°C, maar door de lage luchtvochtigheid kon het prille ijslaagje zich probleemloos handhaven. Het dauwpunt liep niet hoger op dan -2,2°C.

Het weer van vandaag is ook het weer van de volgende vijf dagen. Er kan dus een bescheiden ijsvloertje ontstaan. Of dat in deze regio ooit sterk genoeg zal worden om schaatsers te kunnen dragen, is maar zeer de vraag. Het blijft toch bij meest lichte vorst in de nacht en vanaf zaterdag zien we de kans op zachter weer fors toenemen. Het hogedrukgebied lijkt uiteindelijk toch weg te zakken naar het zuidoosten. Daardoor draait de wind geleidelijk van oost naar zuidoost en zuid. Op zich nog geen probleem, want het vasteland is inmiddels afgekoeld en dus kan de vorst zich ook met een zuidenwind nog wel handhaven. Maar als de wind uiteindelijk naar het zuidwesten zou ruimen (zoals ECMWF1612 berekent), is het over en uit met de vorst. Een bescheiden aantal EPS-leden handhaaft de vorst tot het einde van de tiendaagse periode, maar een verzachting is nu toch uitdrukkelijk aanwezig.

Maar wie weet is dit stralingswintertje wel een opmaat voor eindelijk nog eens een ouderwetse winter.

Het stralings-wintertje komt hier in Drongen maar aarzelend op gang. De temperatuur ligt nu al enkele dagen wat lager, maar echt winter is het nog lang niet. De voorbije nacht daalde het kwik tot precies 0,0°C en overdag liep de temperatuur op tot +3,4°. Zo krijg je natuurlijk geen ijsvloertje.

Het ziet er naar uit dat het zeker nog tot en met donderdag droog en meestal zonnig blijft. De kern van het hogedrukgebied schuifelt wel wat over en weer, maar de stroming boven Vlaanderen blijft continentaal. Zo zou het stilaan toch nog wat kouder moeten worden. Maar inmiddels is wel duidelijk geworden dat de minste bewolking roet in het eten kan gooien en het kwik positief kan houden. In het beste geval gaat het 's nachts matig vriezen, overdag klimt het kwik tot iets boven nul. 

Al dagenlang tonen de modellen een kans op verzachting op het einde van de tiendaagse termijn, maar ze is inmiddels al opgeschoven van woensdag naar zondag. Als dat zo blijft voortduren, kan zich misschien toch nog wat schaatsijs vormen.

Eigenlijk had ik het kunnen weten. Eén van de basisregels van de ensemble-verwachtingstechniek luidt: "het laatste ensemble is niet noodzakelijk het meest betrouwbare." En een andere: "Wees alert voor een al te plotse eensgezindheid als de vorige ensembles een grote onzekerheid vertoonden."

Het is opnieuw gebleken. Nadat het EPS gisteren plots eensgezind koos voor negatieve etmaalgemiddelden, is vandaag de onzekerheid groter dan we de vorige dagen gezien hebben. De koude oplossingen zijn nog altijd aanwezig (de meest extreme zijn zelfs nog een fractie kouder geworden), maar de warme zijn ook weer in volle glorie terug. Onderstaand "composiet" van de T2m-pluim van de afgelopen dagen maakt het grillige verloop duidelijk:

Alles hangt nog immer af van de exacte positie van de hogedrukkern. Daarvan is plots een nieuwe variant nadrukkelijk opgedoken: het hogedrukgebied boven de Britse eilanden. Zowat alle modellen komen nu met één of andere versie daarvan. Daardoor draait de wind bij ons na het weekend naar het noordwesten en stroomt er lucht binnen vanover het nog warme Noordzeewater. Dan kunnen de maxima al snel oplopen tot ruim boven de 5 graden.

Deze ochtend koos EC1300 voor een opmerkelijke variant: de hogedrukkern verplaatst zich naar de Britse eilanden en maakt op het einde van de verwachtingsperiode contact met een hogedrukgebied in de poolstreek. Op die manier stroomt een massa ijskoude lucht via Scandinavië naar het zuiden. In de nieuwe operationele EC12-run blijft daar niets meer van over, dus al te veel belang moeten we daar maar niet aan hechten.

We kunnen alleen maar besluiten dat de onzekerheid over het weerbeeld van volgende week opnieuw is toegenomen. Zowel een vorstperiode als een week met een gemiddelde temperatuur van +5° is mogelijk. De kans op de vorming van een ijsvloer is wel aanzienlijk afgenomen.

Het ziet er naar uit dat het hogedrukgebied dat zich inmiddels heeft gevormd, vanaf zaterdag voor minstens vijf à zeven dagen voor licht winters weer zal zorgen. Zoals in de vorige dagen al uitgelegd, is dat momenteel zo ongeveer het hoogst haalbare.

Zowel ECMWF als het Britse UKMO (zie kaart hieronder), positioneren de kern van het hogedrukgebied nu iets ten noorden van ons land, waardoor er aan de grond een zwakke stroming staat uit oost tot zuidoost. Daardoor kan de onderste laag van de atmosfeer, de zogenaamde "grenslaag", geleidelijk aan afkoelen. Vanaf zaterdag vriest het een groot deel van de dag licht. Rond de middag kan het kwik eventjes positief worden, tegen de ochtend kan het eventjes matig vriezen. Misschien is dat net voldoende om tegen het einde van de volgende werkweek voor wat schaatsijs te zorgen op ondiepe plassen en sloten.

De eensgezindheid in de nieuwe EPS-pluim van ECMWF1212 is opvallend. In tegenstelling tot het EPS van gisteren (zie bericht hieronder) liggen tot en met volgende woensdag alle oplossingen nu vrij dicht bij elkaar in de buurt. Ze kiezen nu allemaal voor een vrij koud weertype. Vanaf donderdag lopen de berekeningen uiteen en op het einde van de tiendaagse periode is het volgens een kleine helft van de EPS-leden over en uit met de vorst. Tegelijk vinden we ook de koudste berekende temperaturen terug op het einde van de pluim.  Het valt wel op dat een eventuele verzachting nu al een paar uitdraaien na elkaar wordt uitgesteld. Het is ooit anders geweest.

Kort samengevat: diep winterse toestanden met sneeuw en strenge vorst, hoeven we de volgende dagen niet te verwachten. Licht winters weer met 's nachts lichte tot matige vorst behoort wel tot de mogelijkheden, net als een eventuele ijsdag. De kans dat er zich een bescheiden ijsvloer vormt met beperkte schaatsmogelijkheden, is reëel. Die kans is voorlopig toch nog kleiner dan 50 procent. 

Het blijft moeilijk om uitspraken te doen over de vorming van een (eventueel) ijsvloertje de komende dagen. Grootschalig gezien verandert er weinig op de verwachtingskaarten, maar nu zijn het de details die het hem doen. We zien het hogedrukgebied bij elk weermodel én bij elke uitdraai een net iets andere positie innemen vanaf zaterdag. Jammer genoeg zijn het precies die kleine details die het verschil kunnen uitmaken tussen een bescheiden vorstperiode met maxima rond 0° en 's nachts lichte tot matige vorst, óf temperaturen die dag en nacht een paar graden boven nul liggen.

Een blik op de EPS-pluim van deze avond van de 2 meter-temperatuur voor De Bilt, maakt dat duidelijk:

Vanaf vrijdag begint de pluim erg breed uiteen te waaieren. Een aantal leden laten het vanaf zaterdag matig vriezen 's nachts, andere blijven haast continu boven nul. Volgens de operationele berekening (rode lijn) is de vorst vanaf maandag een voorbije zaak, maar die berekening behoort daarbij tot de warmere oplossingen.

Volgens die operationele berekening zakt de kern van het hogedrukgebied vrij snel naar het zuiden, waardoor vochtige zeelucht kan binnensijpelen. Onder die omstandigheden kan zich geen ijsvloer vormen.  Andere leden houden de kern blijkbaar wel ten noorden van ons en laten het kwik ongeveer een week lang dag en nacht onder nul blijven. Uiteraard vormt zich in dat geval wel een ijsvloer.

Een blik op de andere weermodellen brengt geen duidelijkheid. Het Britse UKMO houdt de kern in de avondrun vrij noordelijk, maar dat model was tijdens vorige uitdraaien minder kou-gezind dan ECMWF. Ook de operationele berekening van het Amerikaanse GFS-model wisselt van run tot run tussen een "blijver" (ten noorden van ons) en een zakker.

Belangrijk detail: in een dergelijke situatie zit Vlaanderen iets beter dan Nederland, dat sneller last heeft van "dooi om de noord". We mogen er dus van uit gaan dat de EPS-pluim voor Ukkel iets kouder is dan die van De Bilt. Jammer genoeg is deze pluim niet vrij beschikbaar en blijft het dus bij gissen. 

Volgens de modeluitvoer van ECMWF1012 blijft het inversiewintertje in beeld. De kern van het hogedrukgebied ligt vanaf woensdag net ten noorden van ons en blijft daar een aantal dagen kamperen. We krijgen heel erg rustig weer, met vooral in Vlaanderen aanvoer van continentale lucht. De noordelijke helf van Nederland maakt meer kans op de insijpeling van vochtige lucht van de Noord- en/of Oostzee.

De temperatuur zal vanaf woensdag gaan dalen, met in de nacht meest lichte en later op de week misschien ook matige vorst. Overdag loopt het kwik op tot iets boven nul. Hellmanpunten lijken nu heel erg waarschijnlijk. Een ijsvloertje kan zich vrij vlot vormen omdat het vrijwel windstil is. Toch is er nog een grote "maar".

Elke kleine verandering in de positie van de hogedrukkern, kan de volgende dagen grote gevolgen hebben voor de temperatuur en het weerbeeld. Het is daarom moeilijk om verder dan drie dagen vooruit te kijken. De koude laag waarin we ons binnenkort bevinden, is maar een paar honderd meter dik. Elke insijpeling van vocht kan op slag bewolking doen ontstaan, waardoor de uitstraling wordt tegengehouden en de vorst getemperd. Dringt er wat drogere lucht vanuit het oosten of zuidoosten binnen, dan kan de bewolking oplossen en kan het kwik 's nacht vlot onderuit gaan.

Over de vorming van schaatsijs kan ik mij voorlopig nog niet echt uitspreken. De kans dat er tegen volgende week schaatsijs wordt gevormd is aanwezig, maar nog niet erg groot. Aan de andere kant heeft dit soort inversieweer ooit nog al onverwacht schaatsijs opgeleverd. De laatste keer was dat in Drongen het geval eind januari 2006. We houden het in de gaten.

De ECMWF-verwachtingskaart voor komende maandag: de kern van het hogedrukgebied ligt ten noordoosten van ons land. Als deze kaart uitkomt, vriest het 's nacht een graad of 4, overdag flirt het kwik met het vriespunt.

(bron kaart: www.wetterzentrale.de)