IJsverwachting voor Vlaanderen

"Vanaf woensdag wordt het droger, maar ook gevoelig kouder met maxima die nog amper boven het vriespunt komen." Zo luidt het weerbericht al de hele dag op de VRT-radio. Het zou de indruk kunnen wekken dat er zowaar winterweer op komst is, maar dat is niet het geval.

Zoals eerder gemeld, komen we halfweg de week in noordelijke tot noordoostelijke luchtstromingen terecht. Stilaan wordt duidelijk dat dit geen lang leven beschoren zal zijn. Het hogedrukgebied boven de Oceaan breidt zich eventjes uit in noordoostelijke richting, maar zakt daarna al weer snel in. De kern blijft wel in onze buurt. Het wordt dus tijdelijk droger en rustiger, met in de nachten kans op lichte vorst (maar nog geen zekerheid) en maxima rond een graad of vijf. Volgend weekend lijkt de stroming zowel volgens ECMWF als volgens UKMO weer meer westelijk te worden, met oplopende temperaturen. Een echte westcirculatie lijkt er evenwel ook niet in te zitten. Het houdt de lange termijn boeiend.

Wat kouder weer op het einde van volgende week, blijft nog altijd mogelijk, maar erg uitgesproken is die voorkeur nog altijd niet terug te vinden in de diverse modellen. We komen zo rond woensdag tijdelijk in een oostelijke stroming terecht, maar of dat blijft duren, dat is nog lang niet duidelijk.

Begin november vorig jaar konden we kort zijn: er was in de verste verte geen sprake van winterweer. We zaten in een westelijke tot zuidwestelijke stroming en het was bijzonder zacht voor de tijd van het jaar. Op 25 november werd het maar liefst 17,7°C. Hoge druk bevond zich vooral ten zuiden of ten oosten van ons.

Dan is het dit jaar toch anders. Op middellange termijn zien we bij de verschillende modellen de opbouw van hogedrukgebieden ten westen en ten noorden van ons. Dat zorgt voor potentiële stromingen met een noordelijke component: van noordwest tot noordoost.

Dat zien we ook terug in de diverse ensemble-voorstellingen. Het ensemblegemiddelde van de temperatuur op 850 hPa (zo'n 1500 meter hoogte) ligt volgens het GFS-model de komende tien dagen vrijwel de hele tijd onder het langjarig gemiddelde:

Dat weerspiegelt zich niet helemaal in de pluimvoorstelling van de temperatuur aan de grond (zie hieronder). Dat is logisch: de leden die een oplossing berekenen met een  stroming van over zee, zorgen voor normale tot zelfs iets te zachte temperaturen aan de grond. Vlak boven het relatief warme zeewater warmt de lucht immers op, meer dan op 1500 meter hoogte.

De leden die kiezen voor een continentale stroming zorgen voor de koude lijntjes in het ensemble. Vooral op het einde van de tiendaagse periode nemen ze in aantal toe. De kans op nachtvorst lijkt vanaf volgende week toe te nemen tot uiteindelijk ongeveer 40 procent op vrijdag en zaterdag. Volgens de koudste leden zou zelfs matige nachtvorst tot de mogelijkheden behoren en komt de temperatuur overdag nauwelijks een paar graden boven nul.

Natuurlijk zijn er ook nog meer dan genoeg zachte oplossingen. Het staat dus helemaal nog niet vast dat het over een week kouder begint te worden. Maar de potentie is er wel, en dat is een heel verschil met vorig jaar. 

Wie het weer een beetje gevolgd heeft via de media, weet het ongetwijfeld: nooit was de oppervlakte zeeijs aan de Noordpool zo laag als deze zomer. Het vorige record is niet verbroken, zelfs niet verpulverd, maar in een moker tot poeder gestampt.

Tot de eerste helft van oktober bleef de oppervlakte aan zeeijs rond het nieuwe record-minimum hangen. Daarna begon het ijs weer aan te groeien. Omdat de groei trager was dan de voorbije jaren, bleef de zogenaamde "anomalie" wel toenemen. Die anomalie is de afwijking van de dertigjarige norm. Die liep op tot 3 miljoen vierkante kilometer in de tweede helft van oktober. Pas sinds een dag of tien neemt de anomalie weer wat af, omdat de aangroei van het zeeijs nu in snel tempo blijft doorgaan. Dat alles is duidelijk af te lezen op onderstaande grafiek. Het bovenste zwarte lijntje toon de totale oppervlakte aan zeeijs op het noordelijk halfrond, het onderste bruine lijntje de anomalie:

Hoe extreem die anomalie in oktober wel was, blijkt dan weer uit dit grafiekje. Eén blik op de grafiek zegt meer dan duizend woorden:

Dat alles had uiteraard zijn invloed op de temperatuur in Noordpoolgebied de afgelopen weken. Die lag in grote gebieden tot ruim vijftien graden boven het langjarig gemiddelde. De oorzaak is duidelijk: waar in het verleden sneeuw en ijs lagen, lag nu gewoon open zeewater. Boven sneeuw en ijs koelt de lucht door uitstraling heel snel af, maar boven zeewater niet. Dat blijft warmte afgeven aan de lucht erboven tot het uiteindelijk ook zal bevriezen. Pas dan kan de lucht er (snel) beginnen afkoelen. Dat laatste zien we nu uiteindelijk gebeuren. Het is een soort kettingreactie: hoe meer ijs er begint aan te groeien, hoe groter de de voorraad koude lucht weer wordt. Die kan uitstromen over het zeewater, dat daardoor sneller afkoelt, waardoor er weer meer ijs wordt gevormd, enzovoort.

Vergelijk de onderstaande afbeeldingen: de eerste toont de oppervlakte van het zeeijs op het noordelijk halfrond op 5 november 2007. De kaart daaronder toont de temperatuur op 2 meter hoogte. Boven de Noordpool vriest het eindelijk weer een graad of dertig. Op plaatsen waar er nog open zeewater voorkomt, ligt de temperatuur maar enkele graden onder nul.

Of die hele situatie ook invloed heeft op het (toekomstige) winterweer in onze contreien? Waarschijnlijk maar in beperkte mate. Een koudegolf in de Lage Landen komt zelden door lucht die rechtstreeks van de Poolstreek komt. De ergste kou wordt aangevoerd door continentale lucht vanuit Siberië en in Oost-Siberië is het momenteel kouder dan op de Noordpool.

Bron grafieken: universiteit van Illinois. Bron kaart: Wetterzentrale.

Meer over dit onderwerp lees je ook onder de rubriek "nieuws" op de website van Meteoconsult: www.weer.nl. 

Eerst en vooral mijn verontschuldigingen voor het lange uitblijven van een update. Wegens drukke bezigheden (klik hier voor één van de voornaamste oorzaken) was het er eventjes niet van gekomen.

Oktober 2007 was met een gemiddelde temperatuur van 10,1° in Drongen-Baarle een fractie kouder dan normaal. Het was ook een vrij droge maand, met "amper" 45 mm regen. Vooral de windstilte was opmerkelijk.

November is relatief zacht gestart, met maxima en vooral minima die ruim boven normaal liggen. De volgende dagen schakelen we opnieuw over op normale temperaturen. Opvallende actor in het weer wordt ongetwijfeld de wind. Na de bijzonder kalme oktoberdagen, staat voor vrijdag de eerste echte najaarsstorm boven de Noordzee op het programma. Of het ook in het Vlaamse binnenland stormachtig gaat waaien, is voorlopig nog niet te zeggen. Daar zullen we pas woensdag of donderdag echt uitsluitsel kunnen over geven. De weermodellen hebben het nog altijd moeilijk met het inschatten van dergelijke (belangrijke!) details. 

De vijftiendaagse EPS-pluim toont duidelijk de overgang naar het wisselvallige en winderige weer. Geen van de 51 berekeningen komt met echt koud weer op de proppen. Een eerste winterprik ligt nog niet meteen in het verschiet, hoewel een paar natte klodders sneeuw op de hoogste toppen van de Ardennen vanaf komend weekend niet ondenkbaar zijn. Maar dat is niets speciaals voor half november.