IJsverwachting voor Vlaanderen

De weerkaarten lijken geschud. We krijgen vanaf maandag een korte winterse periode, met kans op wat sneeuw, vooral in het westen van het land. Van dinsdag tot en met donderdag is er kans op matige vorst tijdens de nacht en schommelt de temperatuur ook overdag rond het vriespunt. Het staat zo goed als vast dat het vanaf vrijdag alweer een stuk zachter wordt, met maxima die volgend weekend opnieuw de tien graden halen.

Sneeuwliefhebbers kunnen komende week aan hun trekken komen. Dat er wat vlokjes zullen dwarrelen, lijkt zo goed als zeker. Hoeveel sneeuw er precies komt, is nu nog moeilijk in te schatten. Maar met ijskoude bovenluchten en het warme noordzeewater, zijn vooral in het westen van het land witte verrassingen niet uit te sluiten. Dat wordt een kwestie van "nowcasten": de situatie van uur tot uur in de gaten houden. Een komma met geclusterde sneeuwbuien kan vanaf de Noordzee het land optrekken en een zogenaamd "polar low" is niet geheel uit te sluiten. Een "polar low" is een klein lagedrukgebiedje dat kan ontstaan als ijskoude lucht over relatief warm zeewater trekt. De onstabiliteit zorgt dan voor een klein systeempje dat zich qua structuur nog best laat vergelijken met een orkaan, maar dan in mini-formaat: rond een centraal "oog" draait een actief neerslaggebied (in dit geval: sneeuwgebied) dat zijn energie haalt uit het verschil tussen de ijskoude lucht en het relatief veel warmere zeewater. Komt de polar low boven land, dan sterft het systeem snel uit, maar tot een eind in het binnenland kan het nog een pak sneeuw achterlaten. Omdat een polar low een kleinschalig systeem is, laat het zich moeilijk ver op voorhand voorspellen.

Voor schaatsliefhebbers is er weinig hoop: hooguit een drietal nachten is er matige vorst te verwachten: lang niet voldoende voor de vorming van een stevige ijsvloer. De schaatsen hoeven dus voorlopig niet uit het vet.

Hoe ziet de toekomst er nu uit? Na het weekend stelt zich opnieuw een westelijke stroming in, met zachte temperaturen. Of die opnieuw wekenlang zal aanhouden, daar ben ik nog niet zeker van. Ik verwacht dat het de komende weken nog een aantal keer zal gebeuren dat de hogedruk boven de Atlantische Oceaan zich tijdelijk uitbreidt naar het noorden, waardoor een noordwestelijke tot noordelijke stroming ontstaat en zachtere periodes afwisselen met een aantal koudere dagen. Een aanwijzing daarvoor is te vinden in het Britse UKMO-model. Op vrijdag laat dit model ook zachtere lucht binnensijpelen, maar tegelijk dient de volgende noordelijke stroming zich al aan, op gang gebracht door een hogedrukgebied met kern ten westen van Ierland en een lagedrukgebied boven Scandinavië. GFS en ECMWF houden het bij een westelijkere stroming vanaf volgend weekend.

Op de kaart hieronder: het Britse UKMO-model verwacht dinsdag al een ijsdag in het grootste deel van ons land.

 

Vrijdag is het volgens datzelfde UKMO zachter, maar een nieuwe noordelijke stroming ligt al op de loer.

 

Koning winter zet zich eindelijk in beweging en zakt langzaam af naar de Lage Landen. In de loop van maandag komt hij aan onze deur kloppen. Er is een kleine kans dat hij alleen aanklopt, maar niet binnen komt. Waarschijnlijker is dat hij eventjes binnenkomt en op het einde van de week alweer vertrekt. Maar er is ook nog een derde optie, die ongeveer twintig procent kans maakt: dat hij binnenkomt, binnenblijft en alle registers open trekt met volop sneeuw, vorst en ijs.

Vooral de operationele berekening van het Amerikaanse GFS-model vertoont sinds gisteren meer en meer winterse trekjes: vanaf maandag begint het geleidelijk aan kouder te worden. In de loop van de week zou het gaan sneeuwen en tegen het einde van de werkweek vriest het 's nachts matig en schommelt het kwik ook overdag rond het vriespunt, of blijft er zelfs wat onder. Een sneeuwtapijt zou dan gewoon blijven liggen in het grootste deel van Vlaanderen. Alleen in een smalle kuststrook zou dat, door het warme zeewater, wat problematischer zijn.

Nemen we het ensemble erbij, dan zien we dat volgens GFS de winterse periode inmiddels toch al een dag of vijf zou duren. Het winterprikje wordt dus stilaan een winterprik. Een aantal leden laten het daarna nog doorwinteren, andere voorzien een geleidelijke verzachting.

Het Europese ECMWF-model is wat minder voortvarend met de winterkou. Ook dit model laat het vanaf maandag serieus afkoelen, met 's nachts kans op lichte tot matige vorst en overdag maxima van een graad of 3 boven nul. Er is kans op wat winterse neerslag, maar sneeuw van betekenis valt er niet. Donderdag of vrijdag loopt de temperatuur dag en nacht alweer op tot ruim boven nul.

Toch sluipen ook in het ensemble van ECMWF stilaan wat leden die het echt laten winteren. Een minderheid van de EC1900-leden ondersteunt het winterse scenario van GFS. Ten opzichte van het EC1812 ensemble is het aantal koude leden toegenomen, maar bij de Europese computer halen de zachte oplossingen aan het einde van de tiendaagse verwachtingsperiode een ruime meerderheid.

De verschillen tussen beide modellen tonen nog maar eens aan dat het voor weermodellen moeilijk blijft om de vorming van een blokkade juist in te schatten. Een winterinval laat zich met andere woorden moeilijk op voorhand voorspellen.  Het blijft spannend de volgende dagen.

 

Bovenstaand meteogram voor Gent is gebaseerd op de 1906Z-uitdraai van het Amerikaanse GFS-model. Deze berekening gaat resoluut voor winterweer de komende week. Ik heb er op aangeduid wanneer er kans is op droge sneeuw. Daarvoor moet de diktewaarde tussen 1000 en 500 HpA dalen onder de 526 dam (dat is de ingekleurde zone "A"), moet de temperatuur op 850 hPa voldoende laag zijn (zone "B")*, en moet de temperatuur aan de grond voldoende laag zijn (in de ingekleurde zone "C" vriest het).

Een eerste kleine kans op een sneeuwtapijtje is er al in de nacht van maandag op dinsdag (zie 1). Woensdag valt er eerst droge sneeuw (2), dan tijdelijk natte sneeuw (3) en daarna weer droge sneeuw (4) die blijft liggen. Donderdag sneeuwt het en blijft de temperatuur de hele dag onder nul.

Deze verwachting mag niet te letterlijk worden opgenomen, daarvoor is het nog veel te ver weg in de tijd. Maar ze toont wel de potentie van de huidige weerkaarten. En dat mag na de superzachte aanloop van deze "winter" best een verrassing heten.

(*)De -7° op 850 hPa is een benaderende waarde. Bij een continentale stroming kan het sneeuwen bij -1° op 850 hPa, bij een aanlandige stroming is eerder -9° vereist.

Terwijl we ons opmaken voor de storm van morgen, die volgens de jongste verwachtingen zal uitpakken met windstoten van 100 tot 120 km/u, kijken we toch ook al wat verder op de weerkaarten.

De modellen blijven eensgezind over de afkoeling die vanaf zondagavond begint. Die komt er omdat hogedruk op de Atlantische Oceaan zich verplaatst naar het noorden, waardoor de hoogtestroming kantelt van west naar noordwest. Die afkoeling kan gepaard gaan met wat neerslag, die vanaf de nacht van zondag op maandag een wat winters karakter kan krijgen. Grote hoeveelheden zijn niet te verwachten.

De eerste vorst in het laagland volgt hoogstwaarschijnlijk pas in de nacht van maandag op dinsdag, met minima rond -2°. De maxima dalen van +8° op zondag naar +6° op maandag en +3° op dinsdag. Met andere woorden: begin volgende week licht winters weer met overdag temperaturen boven nul en 's nachts lichte vorst. Vooral maandag kans op een winters buitje, de dagen daarna lijkt het droog en vrij zonnig te blijven.

Het vervolg vanaf woensdag is nog hoogst onzeker. De operationele run en de meeste ensembleleden van het Amerikaanse GFS-model laten de hogedruk weer wegzakken naar het zuiden, waardoor de westcirculatie zich kan herstellen en het opnieuw zachter wordt (op basis van GFS1700). De spreiding in het GFS-ensemble blijft wel vrij groot, wat op onzekerheid duidt.

De operationele run van het Europese ECMWF-model (EC1700) laat de hogedruk zich handhaven ten noorwesten en later ten noorden van de Britse Eilanden, met een uitloper richting Zuid-Scandinavië. Later zoekt de kern meer de richting van IJsland op. Dat laat vast en zeker mogelijkheden voor een langere winterse periode met matige vorst in de nacht en maxima rond het vriespunt, een optie die we ook terugvinden in het meteogram voor Rotterdam hieronder. Maar eerlijk is eerlijk: ook de zachtere oplossingen, met maxima tussen +5° en +10°, zijn op het einde van de tiendaagse periode ruimschoots aanwezig. Het blijft eens te meer afwachten, maar in dit geval toch duidelijk met meer dan een sprankeltje hoop.

 

Bron meteogram: sample op de website van ecmwf.

Er staat de volgende dagen op weergebied het één en ander te gebeuren. Een eerste situatie heeft weinig of niets met winterweer te maken. Donderdag trekt een diepe depressie van Schotland richting Oostzee. Het bijhorende zware windveld, een zware tot zeer zware storm, lijkt vooral het noorden van Nederland, Noord-Duitsland en Denemarken te gaan treffen. Maar ook in Vlaanderen zal de wind zwaar uithalen. Volgens experts zijn bij ons rukwinden van 130 kilometer per uur mogelijk, op basis van de computerverwachtingen van vandaag. Dit is een potentieel zeer gevaarlijke situatie. Het wordt zaak om tot en met donderdag de weerberichten goed te volgen. Het is immers tot in laatste instantie zeer moeilijk om op een paar honderd kilometer exact te bepalen waar de storm het hardst zal toeslaan.

Daarna gebeuren er dingen die voor de winterliefhebber van belang zijn. Eens de stormdepressie naar het oosten is weggetrokken, begint de luchtdruk op de noordelijke Atlantische Oceaan te stijgen. Op die manier ontstaat een blokkade en draait de hoogtestroming boven de Lage Landen eerst naar het noordwesten, daarna naar het noorden en volgens het Amerikaanse GFS-model uiteindelijk naar het noordoosten. Dat betekent dat voor het eerst deze winter de temperatuur beduidend zal gaan dalen onder invloed van transportkoude. Na volgend weekend kan er wat natte sneeuw gaan vallen, in de Ardennen boven de 500 meter zelfs droge sneeuw. 's Nachts kan het ook in het laagland gaan vriezen, overdag lijken de temperaturen onder de 5 graden te blijven. Het Amerikaanse GFS-model laat ruimte voor nog wat koudere ontwikkelingen, waarbij een begin van ijsvorming vanaf volgende week niet uit te sluiten is. Het Europese ECMWF-model is wat terughoudender. Ook hier is er volgende week kans op nachtvorst, maar volgens de operationele berekening zou de continentale stroming maar tijdelijk zijn en stroomt er daarna weer minder koude lucht vanover zee binnen.

Maar daar maken we ons nog geen zorgen over. Gezien het feit dat drie dagen geleden alle modellen nog een voortdurende westcirculatie berekenden, is deze ontwikkeling naar een kouder weertype al een onverwachte sprong voorwaarts voor de winterliefhebber. We zien wel hoe het verder evolueert.

Op onderstaande ECMWF-verwachtingskaart voor donderdag met de windsnelheid op 850 hPa (ongeveer 1500 meter hoogte), zien we de het grootste windveld boven Zuid-Engeland, het noordwesten van Vlaanderen en Nederland. De gemiddelde windsnelheid ligt op die hoogte zo hoog, dat ze zelfs buiten de schaalverdeling valt (meer dan 40 m/s of 144 km/u). Dit zorgt ook aan de grond voor zwaar stormweer.

Daarna onstaat op de noordelijke Atlantische Oceaan een blokkade en stroomt koudere lucht uit het noorden naar de Lage Landen:

Bron kaarten: www.ecmwf.org