IJsverwachting voor Vlaanderen

Het worden leuke tijden voor de rechtgeaarde weeramateur. We krijgen de komende dagen bijzonder dynamisch weer. De ene na de andere randdepressie lijkt te gaan ontstaan. Een eerste staat al voor komende zondag op het programma. We mogen ons verwachten aan een bak neerslag en veel wind. De precieze details zijn nu nog niet in te schatten, dat is last minute-werk. Dat is ook niet mijn specialiteit. Dat laat ik over aan specialisten als Karim Hamid of Skystef, beiden professioneel met het weer bezig maar ook met een eigen weer-website.

Die randdepressies zijn typisch voor een goed draaiende westcirculatie. Een omvangrijk lagedrukgebied ligt dan vrijwel stationair boven de Oceaan. Dat is de moederdepressie. In haar zog (vrij letterlijk op te nemen, want de straalstroom speelt daarin een grote rol) ontstaan kleine dochterdepressies, die heel venijnig uit de hoek kunnen komen. Het zijn meestal die geografisch kleine randdepressies die in de Benelux de grootste schade veroorzaken.

ECMWF2912 tekent zo'n randdepressie in op 6 december, met kern boven Nederland. Dat moeten we nu nog niet te letterlijk interpreteren, want zoals gezegd zijn die kleine depressies moeilijk op voorhand in te schatten door de weermodellen. Het duidt er wel op dat ze elk moment kunnen opduiken in de uitvoer en dat de situatie nauwlettend gevolgd moet worden.

De winterliefhebber weet ook wat het betekent als er sprake is van termen als "westcirculatie" en "randdepressies": structurele vrieskou maakt voorlopig geen kans. Het poolhoog, waarvan sprake de vorige bijdrage, lijkt zich volgens de jongst EC-uitvoer uiteindelijk boven noordwest-Siberië te gaan vestigen  zonder dat het een directe invloed heeft op ons weer.

De operationele verwachtingskaart van ECMWF voor 6 december. We zien een westcirculatie met de moederdepressie ten oosten van IJsland. Er zijn drie randdepressies te zien: eentje onder Groenland, eentje tussen noord-Noorwegen en Groenland en eentje met kern boven Nederland. Dergelijke kleine randdepressies kunnen bij ons heel heftig uitpakken.

Bron kaart: www.wetterzentrale.de 

(Dit is een archiefbladzijde. Het meest recente bericht is te lezen via deze link: Homepage IJsverwachting. )

Winterweer staat er de volgende dagen niet op het programma, maar we zien wel een merkwaardig fenomeen dat we de komende tijd goed in de gaten moeten houden. Een blokkerend hogedrukgebied boven Noord-Amerika, dat daar wél voor een winterinval zorgt, lijkt de Noordpool te gaan oversteken en zich uiteindelijk boven Noord-Rusland te vestigen.

We nemen het proces eventjes onder de loep aan de hand van de ECMWF-kaarten voor het hele noordelijke halfrond. We zien op deze kaarten de luchtdruk aan de grond en de geopotentiële hoogte van het 500 hPa-vlak.

Op de eerste kaart (termijn +72h) zien we de blokkade boven Alaska (de gele uitstulping links bovenaan). Aan de oostkant ervan, stroomt koude lucht uit over Centraal Canada. Boven de Benelux staat een westelijke stroming:

Twee dagen later zien we dat het hogedrukgebied zich stilaan verplaatst naar het poolgebied. Een bel met warme lucht raakt ingesloten. Boven de Benelux zorgt een depressie voor winderig en zacht weer, met wind uit westelijke richtingen: 

Nog eens twee dagen later is het hogedrukgebied wat gekanteld en strekt het zich uit van Noord-Canada tot Noord-Siberië. De "bel" met warme bovenluchten zit nu volledig ingesloten boven het poolgebied. De stroming bij ons is noordwest.

Op 6 december ligt de kern van het hogedrukgebied boven Noord-Siberië. Ten oosten ervan stroomt ijskoude lucht het continent op. Centraal-Sibrië gaat de diepvries in. Interessant voor ons: het hogedrukgebied ontwikkelt een uitloper naar Scandinavië. Ter hoogte van de Pools-Russische grens ligt een "koude put", die ook daar voor winterweer zorgt.

Op de laatste kaart ligt de kern van het hogedrukgebied boven Spitsbergen, met nog altijd een uitloper naar Scandinavië. Met dergelijke kaarten ligt koud winterweer voor de Lage Landen op de loer, maar is het er nog nét niet.

Belangrijke kanttekening: dit zijn de kaarten van één operationele run (EC2712). De kans dat alles de komende tien dagen precies zo zal verlopen als deze kaarten aangeven, is nihil. Ze tonen wel aan dat er de komende dagen processen plaatsvinden die we in het oog moeten houden. Ook de operationele berekening van GFS2712 komt met een situatie die op het einde van de tiendaagse verwachtingsperiode de winter aan onze deur laat kloppen.

Een "wandelend" hogedrukgebied boven de Noordpool lijkt er hoe dan ook aan te komen. Dat is niet alledaags en het kan, als het op de juiste plaats komt te liggen, op termijn fameus koud winterweer opleveren. Alleen is het nu nog veel te vroeg om dat te kunnen inschatten. De komende dagen zullen meer zekerheid brengen.

Het ziet er meer en meer naar uit dat er de volgende dagen een onvervalste westcirculatie op de sporen wordt gezet. Tussen lagedrukgebieden boven de noordelijke Atlantische Oceaan en Noord-Europa en hogedrukgebieden in het zuiden, komt met een krachtige westelijke stroming zachte lucht vanover zee naar onze contreien gewaaid. Dat zorgt voor zachte temperaturen. Van een winterinval kan dan uiteraard geen sprake zijn.

Tot op het einde van de tiendaagse termijn is er weinig verandering in zicht. IJs valt er voorlopig langs geen kanten te verwachten. De isohypsen van het 500 hPa-vlak op de ECMWF-verwachtingskaart voor woensdag, laten de westcirucaltie duidelijk zien.

Volgende week begint de meteorologische winter. Als we de lange termijn erbij nemen, ziet het er naar uit dat die winter zijn start zal missen. Na de eerder aangekondigde noordelijke stroming tijdens het weekend met zaterdagochtend kans op wat lichte vorst, lijken we over te schakelen op een zonale stroming met een west- tot noordwestcirculatie. Daarbij horen temperaturen die zowel overdag als 's nachts boven het langjarige gemiddelde liggen, zonder echte thermische hoogstandjes evenwel.

De EC2200-pluim liet van eventueel winterweer geen spaander meer heel:

Twaalf uur later ziet het ensemble er iets minder dramatisch uit voor de winterliefhebber, maar echt hoopgevend is het ook niet:

Op het einde van de (hier "maar" tiendaagse) periode, zijn er een tiental leden die het laten vriezen. De kans dat de meteorologische winter begint met een vorstperiode, is dus uiterst klein. 

Op de wat langere termijn, komen de operationele berekeningen van zowel GFS als ECMWF met een noordelijke stroming op de proppen. Dat staat deze tijd van het jaar garant voor wisselvallig en vrij koud weer, met enkele winterse buien van regen, natte sneeuw en hagel. Buien van droge sneeuw zijn op basis van deze kaarten, door de aanvoer over relatief warm zeewater, in Laag-België niet te verwachten.

Grootschalig gezien zijn de Europese en Amerikaanse modeloplossing voor komende maandag dezelfde. Tussen een hogedrukgebied met kern ten zuidwesten van Ierland en depressies boven Noord- en Centraal-Europa, komt een noordelijke stroming op gang: 

Gisteren lag de operationele berekening van ECMWF nog helemaal bovenaan in de pluimverwachting. Vandaag is het precies andersom en laat de hoofdberekening één van de koudste varianten zien op het einde van de tiendaagse. De kans is het grootst dat de uiteindelijke waarheid ergens in het midden zal liggen. 

Bron kaarten: www.wetterzentrale.de

Bron pluimverwachting: www.knmi.nl

De verwachting die we gisteren meegaven, kan behouden blijven: tijdelijk zachter maar tegen volgend weekend waarschijnlijk opnieuw kouder, met kans op nachtvorst.

Wie de ECMWF-kaarten van deze avond zag voor de termijn +144 en verder, zal de schrik eventjes om het hart geslagen zijn. Die kaarten kiezen radicaal voor een westcirculatie. Met het EPS erbij kan de winterliefhebber weer wat opgelucht ademhalen. De operationele berekening (rode lijn) zit op die termijn bij de zachtste oplossingen:

Toch duidt het er op dat de verwachting op langere termijn onzeker is. Sommige EPS-leden kiezen voor een westcirculatie, andere komen met matige nachtvorst, wat onmogelijk kan bij een westenwind. Afwachten maar weer eens.

Op de heel korte termijn is het nog altijd mogelijk dat er wat natte sneeuwvlokken neerdwarrelen in de nacht van zondag op maandag. Of dat de moeite waard is om voor op te blijven? Ik ben het niet van plan. In de voormiddag klimt het kwik al snel naar 5 graden en is er van sneeuw in het Laagland geen sprake.

We zitten dit winterhalfjaar nu al aan 4 vorstdagen. Dat is precies evenveel als in heel januari dit jaar. Het ziet er zelfs naar uit dat de maandgemiddelde temperatuur van november 2007 lager zal uitkomen dan die van januari 2007. Waarmee nog maar eens is aangetoond hoe uitzonderlijk zacht de vorige winter was, want november lijkt een hele normale maand te worden.

De neerslag die eerst voorzien was voor morgen zondag, heeft wat vertraging opgelopen en zal pas ons land bereiken in de nacht van zondag op maandag. Zie bijvoorbeeld deze neerslagkaart van het Amerikaanse GFS-model:

Het is nog altijd mogelijk dat de eerste neerslag valt onder de vorm van natte sneeuw, ook in de lagere delen van België. Veel zal het allicht niet voorstellen en aangezien het in dat geval 's nachts gebeurt, zullen we er niet veel van merken. Uiteindelijk valt er overal in Vlaanderen regen. De hoeveelheden blijven beperkt.

Van dinsdag tot en met vrijdag krijgen we iets zachter weer dan we de voorbije dagen gewoon waren. De maxima lopen op tot dicht tegen de 10°C en de nachtvorst verdwijnt tijdelijk. Vooral op dinsdag kan er ook nog wat regen vallen.  Tegen volgend weekend lijkt de temperatuur weer wat te gaan dalen, met opnieuw kans op nachtvorst en maxima rond een graad of 5. Het zou wel wat wisselvalliger zijn dan nu. De temperaturen mogen dan wel vergelijkbaar zijn, de situatie op de weerkaart is dat niet. De "kou" nu wordt veroorzaakt door nachtelijke uitstraling onder de kern van een hogedrukgebied, de "kou" volgend weekend door lucht die aan de achterkant van een depressie ten oosten van IJsland naar ons toe stroomt. Zo ziet de operationele berekening van het Europese ECMWF-model het:

Bron kaarten: www.wetterzentrale.de

Tot 8.20 uur deze morgen bleef het kwik in Drongen lichtjes positief. Pas toen de zon al opgedoemd was boven de horizon, begon het nog eventjes te vriezen op waarnemingshoogte. De temperatuur daalde tot -0,6°. Het was daarmee de tweede vorstdag van dit "winterseizoen". Misschien is de term "winterhalfjaar" beter gekozen, want zowel astronomisch als meteorologisch is het natuurlijk nog altijd herfst.

Ook volgende nacht komt het hoogstwaarschijnlijk weer tot lichte vorst, tenzij bewolking roet in het eten zou komen gooien. De luchtvochtigheid is, dankzij de aanvoer van continentale droge lucht, vrij laag. Dat betekent dat het kwik bij een onbewolkte hemel aan een vrije val kan beginnen van zodra de zon onder is. Lage luchtvochtigheid betekent immers een laag dauwpunt en zolang de luchttemperatuur niet in de buurt komt van het dauwpunt, komt er ook geen condensatiewarmte vrij. Doordat we onder de kern van een hogedrukgebied zitten, staat er ook weinig wind. Dat betekent dat de koude lucht aan de grond niet vermengd wordt met de warmere luchtlagen erboven. Geen bewolking, lage luchtvochtigheid en geen wind: dat zijn drie factoren voor een perfecte uitstraling en dus een koude nacht. Eén versterkende factor ontbreekt: een vers sneeuwdek, dat werkt als isolator voor de bodemwarmte.

Van sneeuw gesproken: de kans dat we komende zondag sneeuwvlokken te zien krijgen, is volgens het EPS nu ongeveer 50 procent. Alles hangt af van de precieze koers van de depressie. Zakt de kern voldoende zuidelijk door, dan zoekt de wind de oosthoek op en kan de neerslag vallen onder de vorm van sneeuw, ook bij relatief hoge temperaturen op 850 hPa. Meer uitleg hierover in de guidance van het KNMI.

Het blijft dus, zoals altijd in (mogelijke) sneeuwsituaties afwachten tot het laatste moment.  Hoe het vanaf maandag verder moet, is nog zeer onzeker. Eén zaak lijkt wel vast te staan: noch extreem zacht weer noch onvervalst winterweer lijken de volgende tien dagen op het programma te staan.

Eigenlijk valt er weinig nieuws te vertellen op basis van de nieuwe uitdraaien van de verschillende computermodellen deze avond.

Het ziet er naar uit dat we vanaf morgen mogen rekenen op een nachtje of drie met meest lichte vorst en overdag temperaturen rond of iets boven 5 graden.  Dat alles onder invloed van een hogedrukgebied waarvan de kern zich in onze buurt komt vestigen. Vanaf zondag komen we opnieuw onder de invloed van een depressie. Er valt dan neerslag. Er is een kleine kans dat die op zondag valt onder de vorm van natte sneeuw in het laagland, maar doodgewone regen lijkt op dit ogenblik meer kans te maken. Voor meer zekerheid zullen we nog enkele dagen moeten wachten.

Ter illustratie dit keer de kaarten van het Britse UKMO-model (UKMO1312). Vrijdag zien we de kern van het hogedrukgebied pal boven ons hoofd. Dat staat uiteraard garant voor uiterst rustig en droog weer.

Zondag bepaalt een depressie boven de Noordelijke IJszee ons weer. Het zal van een aantal details (timing van de neerslagzone, temperatuur van de bovenlucht, aanlandige of aflandige wind,...) afhangen onder welke vorm de neerslag valt in het laagland. Regen lijkt de meeste kans te maken.

Het ECMWF-model komt vanavond met een opmerkelijk ensemble voor de proppen. We zien hoe de hoofdberekening (of operationele run) zich behoorlijk eigenzinning opstelt ten op zichte van de 50 verstoorde berekeningen. (Voor meer achtergrondinfo over deze termen: zie rechterkolom).

Als we kijken naar de temperatuur op 2 meter hoogte (onderste grafiek), dan zien we dat de operationele run (de rode lijn) "helemaal onder in de pluim hangt". De hoofdberekening voorziet vanaf donderdag koude nachten met lichte tot matige vorst en overdag temperaturen van 2 à 3 graden boven nul. De 50 verstoorde berekeningen zitten haast allemaal een flink stuk hoger. Het ensemblegemiddelde (bruine stippellijn) ligt alleen in de nacht van donderdag op vrijdag een fractie onder nul, maar blijft voorts dag en nacht boven het vriespunt.

We kunnen daaruit afleiden dat we de koude weerkaarten van de hoofdberekening best nog met een korreltje zout nemen. De onzekerheid is nog groot. Het meest waarschijnlijke is een weertype met temperaturen iets onder tot rond normaal: overdag een graad of 6, 's  nachts een graad of 2.

Op het gebied van neerslag (bovenste grafiek) is de operationele berekening tijdens het weekend zelfs een echte "uitbijter":  volgens de hoofdberekening blijft het volledig droog, terwijl de meeste andere berekeningen neerslag voorzien. Opnieuw onzekerheid troef dus. 

Wat vanavond wel opvalt, is dat ook de andere modellen a-typische weerkaarten laten zien, met de volgende tien dagen opvallende drukverdelingen. Van een doorstaande westcirculatie is geen sprake. Er lijkt eerder een blokkade in de maak. De modellen hebben traditioneel moeite om zo'n blokkade op voorhand precies in te schatten. Dat verklaart voor een groot deel de onzekere voorspellingen. De volgende dagen komen we allicht meer te weten.