De vorming van de blokkade zit nog altijd in de modellen en is inmiddels binnen de termijn +72h gekomen. We mogen er dus vanuit gaan dat ze er weldegelijk komt.  De vorige modeluitdraaien leek het hogedrukgebied boven Scandinavië vrij snel de neiging te vertonen om naar het zuidoosten weg te zakken, maar de jongste verwachtingen zien we ze telkens een poosje langer ten noorden van ons standhouden. Dat zorgt ervoor dat het geleidelijk aan kan afkoelen.

Zoals eerder gezegd, is het brongebied van de lucht die de komende dagen naar ons toe stroomt, niet echt koud. De koude moet dus ter plaatse worden "gemaakt", door uitstraling. Dat maakt het opmaken van een temperatuursverwachting lastig. Alles staat of valt met de bewolking. Als het 's nachts voldoende uitklaart, dan kan het kwik behoorlijk diep wegzakken, met eerst nog lichte, maar vanaf de nacht van vrijdag op zaterdag ook matige vorst. Blijft het bewolkt, dan raakt de temperatuur 's nachts niet of  nauwelijks onder nul. In het slechtste geval krijgen we vanaf woensdag een mistig en grijs weertype met dag en nacht ongeveer +2°C.

De kans op ijsdagen in het tweede deel van de week is reëel. De vraag is alleen of schaatsliefhebbers daar onder deze omstandigheden wel op moeten hopen. Een ijsdag zal hoogstwaarschijnlijk alleen mogelijk zijn in mistige omstandigheden. Dan kan het kwik overdag net onder nul blijven, maar de kans is dan groot dat het ook 's nachts maar licht vriest en dat de temperatuur vlak aan de grond zelfs hoger ligt dan op anderhalve meter hoogte. Meer baat hebben ijsliefhebbers bij zonnig weer, waarbij de temperatuur net na de middag eventjes boven nul komt, maar waarbij het 's nachts wel flink kan vriezen.

Of het al dan niet bewolkt zal blijven vanaf woensdag, is nu nog onmogelijk in te schatten. Maar als we de ensembles erbij nemen, kunnen we zeggen dat er toch minstens 50 procent kans is dat er zich vanaf volgend weekend een schuchter ijsvloertje begint te vormen. Pluspunt is alvast dat er weinig wind zal staan, wat de vorming van mooi schaatsijs ten goede komt.

Of er echt een schaatswaardige ijsvloer zal ontstaan, is nu nog niet te zeggen. In de vijftiendaagse ensembles van ECMWF en GFS lijkt de temperatuur op het einde van de periode weer wat op te lopen, maar onder deze omstandigheden (een geblokkeerd stromingspatroon) is het eigenlijk zinloos om zo ver vooruit te gaan kijken. 

Ik probeer hieronder eventjes te schetsen waarom we vanaf halfweg volgende week wel licht winters, maar geen diep winters weer hoeven te verwachten en dat ondanks de aanwezigheid van het door winterliefhebbers zo gewilde Scandinavisch hogedrukgebied.

Het hogedrukgebied dat we volgende week boven Scandinavië zien verschijnen, is in het noorden te veel afgerond. Daardoor maakt de zachte lucht gewoon een kringetje. Dat heb ik aangeduid met de rode pijl om de "H". Ook het lagedrukgebied boven Rusland zorgt ervoor dat de koude Siberische lucht ons niet kan bereiken.

Hieronder heb ik uitgetekend hoe het wel moet: een hogedrukgebied boven Scandinavië en de noordelijke Noordzee dat "aangepunt" is , waardoor de zachte lucht helemaal naar de poolgebieden wordt gedwongen en ons ook niet via een omweg kan bereiken. Strategisch gelegen lagedrukgebieden boven Noord-Rusland en de Middellandse zee zorgen ervoor dat koude Siberische lucht snel naar ons wordt getransporteerd. Zo'n ideale situatie laten de weerkaarten voorlopig nog niet zien.

Ik heb het hier al vaker neergeschreven: om echt winterweer te krijgen, moeten heel wat puzzelstukjes precies in elkaar passen. De volgende dagen zien we op het eerste gezicht een vrij complete puzzel ontstaan, maar bij nader inzien ontbreken er toch nog een paar stukjes en passen ze ook niet overal perfect in elkaar. Het resultaat: een overgang naar licht winters weer, zonder echte diepvries-taferelen.

Dat de blokkade er komt, ligt nu zo goed als vast. Alleen de ligging lijkt (volgens de operationele ECMWF0712-berekening) nog niet optimaal te zijn. Het brongebied van onze lucht is niet koud en kan de komende dagen ook niet afkoelen, omdat de blokkade er relatief zachte en vochtige lucht naartoe voert, die ons daarna via een continentale omweg bereikt.

Concreet: het superzachte weer (vannacht hier nog +14°) hebben we nu al achter ons gelaten. De komende dagen is het wisselvallig en winderig, met soms stevige buien. De temperatuur ligt tot en met dinsdag overdag  rond +7 à +8 graden, 's nachts rond +4 graden. In de nacht van dinsdag op woensdag wordt het kouder, met kans op lichte vorst. De dagen daarna loopt het kwik overdag op tot een graad of 4, 's nachts blijvend kans op lichte vorst. De EPS-temperatuurpluim voor 2 meter hoogte voor De Bilt blijft een dalende tendens vertonen tegen volgend weekend. Het ensemblegemiddelde komt dan nauwelijks nog boven nul. Dat betekent: kans op hellmanpunten en zelfs een ijsdag. 's Nachts vriest het dan licht, met een kleine kans op matige vorst. Slechts tien procent van de EPS-leden steunt dit licht winterse scenario niet en komt met hogere temperaturen.

Als we een schaatsvloer willen krijgen, zal de blokkade toch nog wat overtuigender uit de hoek moeten komen. Maar de eerste vliesjes op de (volle) sloten lijken er toch stilaan aan te komen. 

De virtuele blokkade blijft in de modeluitvoer zitten en sluipt bijgevolg stilaan dichterbij. Voorlopig blijft woensdag 12 december een cruciale datum. Op die dag zien we de verschillende ensemble-leden van GFS en ECMWF andere richtingen inslaan. De winterse weg lijkt daarbij wat waarschijnlijker geworden dan de voorbije dagen. Een ruime helft van de oplossingen gaat voor een winterse setting. Wat niet wil zeggen dat er dan meteen zwaar winterweer te wachten staat. Daarvoor ontbreekt voorlopig één zeer belangrijke factor: een koudereservoir in (noord)oost-Europa.

Zowel de operationele GFS0612 als ECMWF0612 laten begin volgende week een blokkade ontstaan boven Scandinavië. Aanleiding is een depressie die we nu al op de analysekaart zien liggen boven New Foundland. Die diept uit terwijl ze de Atlantische Oceaan oversteekt tot een flinke stormdepressie. Zondagochtend bereikt de kern Ierland en zondagavond ligt ze al boven ons land. Dat zou betekenen dat Nederland en België gespaard blijven van het zwaarste windveld. Toch is dit een situatie die nauwlettend gevolgd moet worden, want een kleine koerswijziging kan grote stormgevolgen hebben.

Na de doortocht van de depressie stijgt de luchtdruk en kan zich een rug van hoge druk opbouwen richting Noorwegen. Dat zorgt op dinsdag 11 december voor een noordwestelijke stroming boven de Benelux. Door het relatief warme zeewater wordt het daarbij overdag niet kouder dan een graad of 7. Woensdag zou zich dan een stevige kern van hoge luchtdruk ontwikkelen boven Scandinavië, waardoor er stilaan continentale lucht naar ons toe stroomt. Als dat scenario zo doorgaat, dan krijgen we in de loop van volgende week stilaan kans op lichte vorst in de nacht en maxima rond of iets onder +5°C, volgens het EPS van ECMWF tegen volgend weekend misschien nog wel iets kouder, met kans op de eerste hellman-punten (zie rechterkolom voor meer uitleg hierover).

Er zijn nog heel wat "mitsen" en "maren". In de eerste plaats en zoals eerder gezegd: er ligt geen koudereservoir in onze buurt. Ten tweede: virtuele blokkades kunnen tot op de termijn van +72u plots weer uit de weermodellen verdwijnen, hoe consequent ze ook aanwezig waren. Ten derde: er zijn nog altijd een aantal ensemble-leden die niet meegaan in deze ontwikkeling.

Persoonlijk schat ik de kans momenteel op zo'n vijftig procent dat we half volgende week een licht winterse periode tegemoet gaan. De kans is nog altijd even groot dat er uiteindelijk niets van terecht komt en dat het gewoon zacht blijft.

Deze kaart toont het gemiddelde van alle 20 de ensemble-leden op de termijn van +180u. De luchtdruk boven Scandinavië is hoog. Daaraan kan je zien dat heel wat van die 20 leden een hogedrukgebied boven Scandinavië intekenen. De precieze ligging wordt cruciaal voor het verdere verloop van december, want je ziet ook nog altijd een zuidelijke stroming op de loer liggen.

Vanavond wordt weer duidelijk dat weermodellen de grootste moeite hebben om de vorming van een blokkade op een termijn van een week vooruit in te schatten.

De kaartjes van de 20 ensembleleden van GFS laten op de termijn +168 de meest uiteenlopende situaties zien: van pure westcirculaties (zoals de operationele GFS0512-berekening) tot stevige hogedrukgebieden boven Scandinavië.

In het EPS van ECMWF0500 waren de koude oplossingen grotendeels verdwenen, in het EPS van ECMWF0512 nemen ze weer wat in aantal toe. Omslagpunt lijkt voorlopig woensdag 12 december te zijn. Dan vormt de blokkade zich al of niet op een gunstige plaats. De kans dat alle puzzelstukjes goed in elkaar vallen voor een winterse episode is voorlopig nog niet groot, maar wel aanwezig. De volgende dagen moeten duidelijkheid brengen.

De eerste zeven dagen hoeven we in elk geval nog geen winter te verwachten, hoewel de temperatuur stilaan zakt van +13° morgen donderdag naar een graad of 7 à 8 vanaf vrijdagnamiddag. Het blijft ook wisselvallig. 's Nachts daalt het kwik vanaf zaterdag tot een graad of twee. In de hogere delen van de Ardennen is wat winterse neerslag vanaf het weekend niet uit te sluiten.

De operationele berekening van ECMWF0412 blijft consequent licht winterse perikelen intekenen op het einde van de tiendaagse periode, maar was daarmee vanavond wel één van de koudste opties in het ensemble. Komend weekend daarentegen, zit de operationele berekening nog boven in de temperatuurspluim. Heel wat leden kiezen voor een wat koudere oplossing dan de +7 à +8° van de hoofdberekening. Er wordt ook opnieuw heel wat neerslag verwacht in het weekend, dus het zou wel eens behoorlijk guur kunnen worden.

GFS0412 laat nog altijd weinig ruimte voor winterweer de komende tien dagen. Rond dag 10 begint de 850 hPa-temperatuurpluim wel erg breed uit waaieren (van pakweg +8° tot -12°), terwijl het neerslagsignaal sterk afneemt. Dat wijst op de opbouw van een hogedrukgebied, maar eigenlijk is dat nog te ver weg in de tijd om een zinnige uitspraak te kunnen doen.

Opvallend is wel dat de operationele berekening van GFS0418 voor het eerst wel meegaat in de opbouw van de rug vanaf zondag.

Op de hoogtekaarten van de operationele ECMWF0412-berekening is de afbouw van de westcirculatie mooi te zien. Of het in werkelijkheid ook zo zal gebeuren, is nog maar de vraag. Volg stap voor stap mee:

Stap 1: het begint zondag, met een vrij zuidelijke straalstroom. Deze ontwikkeling houdt het model nu al enkele dagen vol. 

Stap 2: de rug begint zich op maandag te ontwikkelen, ter hoogte van 20° westerlengte.

Stap 3: op dinsdag begint de rug goed uit de verf te komen.

Stap 4: op woensdag is de rug nog beter ontwikkeld. Boven de Balkanstaten snoert zich een ULL af.

Stap 5: de rug krijgt stilaan de vorm van een omegablokkade,

Stap 6: de rug is nu stevig ontwikkeld tot boven Scandinavië. Aan de grond zorgt dat bij ons voor een (zwakke) noordoostelijke stroming met (meest lichte) vorst. Onnodig te zeggen dat de operationele kaarten op deze termijn met een flinke korrel zout moeten worden genomen.

(Bron kaarten: www.ecmwf.int)

Het Europese ECMWF- en het Amerikaanse GFS-weermodel komen in de 12Z-run van vandaag met oplossingen voor de dag die op het eerste gezicht lijnrecht tegenover elkaar staan vanaf komend weekend.  Toch is die tegenstelling maar schijn.

De operationele berekening van GFS is opnieuw van begin tot eind strak zonaal, met niet de minste kans op winterweer. De temperatuur schommelt dag en nacht tussen +5° en +10°, af en toe zelfs hoger.

Bij ECMWF zien we een totaal andere ontwikkeling. Tot en met komende vrijdag is de stroming zonaal. Op zaterdag ligt een depressie boven Italië, tegelijk bouwt het hogedrukgebied van de Azoren stilaan een rug op naar het noorden. Op zondag is de stroming bij ons noordwest en gaat de temperatuur wat naar omlaag. Op maandag ligt één depressie pal boven ons hoofd en een andere boven de Adriatische Zee. Er ontstaat een stevige zuid-noord georiënteerde rug van hogedruk, ongeveer van Portugal naar de Noorse Zee. Nog twee dagen later zien we zelfs een stevig hogedrukgebied boven Scandinavië, dat ook in de hoogte goed ontwikkeld is. De wind draait naar het noordoosten. Omdat er niet veel kou voorhanden is in Oost-Europa, wordt het (louter volgens deze operationele berekening!) nog niet echt koud, met minima rond 0° en maxima rond +5°.

Twee tegenovergestelde berekeningen dus. Maar als we de ensembleleden van GFS erbij nemen, dat zien we ook daar oplossingen die een variant zijn van de ontwikkelingen in de operationele run van ECMWF. In het EPS van ECMWF lijken ook leden te zitten die, net als de operationele berekening van GFS, de westcirculatie in stand houden.

Samenvattend: tot en met donderdag blijft het zacht en wisselvallig, met maxima rond of boven +10°. In de nacht van donderdag op vrijdag valt er een hele plens regen. Daarna begint de temperatuur aan een geleidelijke daling, met maxima rond +7° en minima onder +5°. Vanaf volgende week dinsdag zijn de verwachtingen onzeker: 50 procent kans op zacht en wisselvallig weer en 50 procent kans op (heel) licht winters weer met lichte nachtvorst en maxima iets onder +5°C. De kans op ijsdagen lijkt, ook op het eind van de tiendaagse periode, voorlopig verwaarloosbaar klein.

Niets daarvan bij de operationele berekening van GFS. De kaart hieronder is anders gepresenteerd, maar toont ons ongeveer hetzelfde: de luchtstromingen op 500 hPa (ongeveer 5000 meter hoogte). Voor dezelfde termijn verwacht het Amerikaanse model een westcirculatie. Van een blokkade boven Scandinavië is er totaal geen spoor. Winterweer maakt geen kans. Afwachten maar welke van beide opties het uiteindelijk zal worden.